“अजय, किती सुंदर आहे रे ही जागा... आणि ही
बाल्कनी तर अप्रतीम आहे. छान गार्डन करता येईल इथे...” रश्मी अजयला सांगत होती.
अजय आणि रश्मीचं सहा महिन्यांपूर्वीच लग्न झालं होतं आणि लगेचंच अजयला प्रमोशन
मिळाल्याने आज त्यांच्या घराचं स्वप्नही पूर्ण होणार होतं. अजय आणि त्याचा ब्रोकर
बाजूलाच उभे होते. अजय म्हणाला, “तुला आवडलं ना... झालं तर मग. मिस्टर मेहता आपण
पुढची बोलणी करू.” मिस्टर मेहतांच्या चेहऱ्यावर आनंद दिसू लागला. तो म्हणाला,
“साहेब, ही जागा मिस्टर गुप्तेंची आहे. ते दुबईला असतात आणि जागा विकण्याचे हक्क
त्यांनी माझ्याकडे दिले आहेत. ही पहा फाईल. यात जागेचे पेपर्स पण आहेत. अजय फाईल
बघत असताना रश्मीमात्र घर बघण्यात मग्न होती. फिरता फिरता ती बेडरूममध्ये आली.
सर्व खोल्यांसारखी ही खोलीदेखील रिकामीच असणार अशी तिची समजूत होती पण तसं झालं
नाही...
“ए अजय, इकडे ये... हे बघ काय...” खोलीत
असलेल्या एकमेव लाकडाच्या कपाटाने रश्मीचं लक्ष वेधलं होतं. अजय धावत आत आला तर
रश्मी कपाटासमोर उभी होती. “मिस्टर मेहता, हे कपाट मिस्टर गुप्ते इथे विसरून गेले
का...” अजयने मिस्टर मेहताला विचारलं. मिस्टर मेहता लगेच उत्तरले, “नाही. मिस्टर गुप्ते
म्हणाले त्यांना याची गरज नाही म्हणून ते त्यांनी इथेच ठेवले. तुम्हाला जर नको
असेल तर मी लगेच हे इथून हटवतो.” रश्मीला ते कपाट खूप आवडलं होतं. ती म्हणाली,
“नको नको, अजय हे कपाट ठेऊ आपण. अरे आपलं सामान अजून लागायचं आहे. स्टोरेजसाठी
उपयोग होईल याचा. शिवाय अशी कपाटं मिळत नाहीत रे आजकाल...” अजय हसला. मिस्टर
मेहतांनाही समजलं होतं. व्यवहार पूर्ण झाला. घर अजय आणि रश्मीच्या ताब्यात आलं
होतं. पूजा करून गृहप्रवेश करावा असा रश्मीचा मानस होता. अजयला ते फारसं रुचत
नव्हतं. पण रश्मीसाठी तो तयार झाला...
पूजा सुरू झाली. गुरुजी निरांजन पेटवत होते आणि
वाऱ्याची झुळूक ते निरांजन विजवत होती. दारं, खिडक्या बंद असताना वारा कसा काय
येतोय हे कोडं कोणालाच उलगडत नव्हतं. गुरुजी एकदा बाहेर जाऊन निरांजन पेटवून आले. बाहेर
ते छान पेटलं पण घरात शिरताच ते परत विजलं. बऱ्याच प्रयत्नांनंतर निरांजन कसंबसं
पेटलं. पूजा पार पडली. रविवार असल्याने संध्याकाळीमात्र अजयने त्याच्या सर्व
मित्रांना जोरदार पार्टी दिली. जितक्या उत्साहात अजय आणि रश्मीने पूजेत सहभाग
घेतला तितक्याच उत्साहाने दोघांनी पार्टीचाही आस्वाद घेतला. तात्पूर्ता का होईना,
पण सकाळच्या निरांजनाचा विषय दोघंही विसरले होते. रात्र झाली. आवरूनसवरून दोघं
बेडरूममध्ये आली. मागे पडलेला निरांजनाचा विषय काढत रश्मी म्हणाली, “काय रे अजू,
सकाळी ते निरांजन का पेटत नव्हतं... रश्मीला उडवून लावत अजय म्हणाला, “अगं काही
नाही गं... कोणीतरी खिडकी उघडली असेल आणि ज्योत विजली असेल. तू जास्त लक्ष देऊ
नकोस. उद्या मला ऑफीसला जायचंय. झोप आता.” “खिडकी उघडली... ए.सी. चालू असताना
खिडकी कोण उघडेल... बरं, उघडलीच, तर एकदाच... सारखी सारखी ज्योत कशी विजेल... गुरुजींनी
निरांजन घराबाहेर जाऊन पेटवलं तर ते लगेच पेटलं, पण तेच जेव्हा गुरुजी घरात घेऊन
आले तेव्हा पुन्हा विजलं... हे प्रकरण साधं नाही...” अजय झोपला पण रश्मीमात्र
शंकांच्या विळख्यात अडकली...
सकाळी सगळी कामंधामं उरकून अजय ऑफीसला निघून
गेला. रश्मीने शेजाऱ्यांची ओळख करून घेण्याचं ठरवलं. तशी सोसायटी छान मोठी होती.
प्रत्येक मजल्यावर तीन घरं होती. रश्मी राहत होती त्या मजल्यावरही तीनच घरं होती.
एक रश्मीचं, दुसरं तिच्या घरासमोरचं आणि एक घर लिफ्टच्या शेजारचं. रश्मीने
समोरच्या घराची बेल वाजवली. एका महिलेने दार उघडलं. रश्मी लगेच बोलती झाली,
“नमस्कार काकू. मी रश्मी दांडेकर. मी आणि माझा नवरा समोरच्याच घरात रहायला आलो
आहोत, म्हटलं सर्वांशी ओळख व्हावी, म्हणून आले.” त्या महिलेने एकवार रश्मीच्या
घराकडे पाहिलं आणि पुन्हा आपली निर्विकार नजर रश्मीकडे वळवली. तिचं ते बघणं
रश्मीला फारसं रुचलं नाही. तिच्याकडे एकदा पाहून रश्मीने तिथून काढता पाय घेतला.
लिफ्टमधून बाहेर येत असलेले एक गृहस्थ तिला दिसले. रश्मी हसली, तशी ते गृहस्थही
हसले. “तुम्हीच नवे बि-हाडकरू वाटतं. मी वसंत दामले. हे माझं घर. ये, आत ये...”
रश्मी आत गेली तर एका स्त्रीने तिचं स्वागत केलं. “ही आमची मंडळी बरं का... सुमन
नाव आहे हिचं.” ओळख झाली. चहा–नाश्ता झाला. रश्मी जायला निघणार इतक्यात तिला
समोरच्या घरातली ती महिला आठवली. रश्मी वळली आणि विचारू लागली, “काका, आमच्या
समोरच्या घरात त्या गुजराती काकू राहतात त्या जरा वेगळ्याच वाटल्या मला...” हे
ऐकताच दामले म्हणाले, “गुजराती!! छे छे... अगं महाराष्ट्रीयन आहे ती. म्हणजे मला
काही फारसं माहित नाही कारण मीही मागच्याच वर्षी आलो इथे रहायला. पण ती बाई
गुजराती नाही हे मला सोसायटीच्या सेक्रेटरीने सांगितलं.” हे ऐकून रश्मी गोंधळली.
घरात येऊन विचार करू लागली, “जरा विक्षिप्तच होती ती बाई. आणि चेहऱ्यावर काही भावच
नव्हते तिच्या... दामले काका म्हणतात ती बाई गुजराती नाही. पण मग तिची साडी...”
रश्मी विचारात मग्न असताना... “ठक ठक...”
“ठक ठक...” असा आवाज आला आणि रश्मीची विचार
मालिका खंडित झाली. बेल असताना दार का वाजवायचं असा विचार करत रश्मीने दार उघडले.
बाहेर कोणीच नव्हतं. जरा इथे तिथे पाहून रश्मीने दार लावून घेतलं. काही क्षणात,
“ठक ठक...” पुन्हा आवाज आला. रश्मीने पुन्हा दार उघडलं. बाहेर कोणीही दिसलं नाही.
रश्मी वैतागली. म्हणाली, “कोण आहे... समोर या पाहू असे... दार का वाजवताय
सारखं...” पण उत्तर नाही आलं. रश्मीने जरा पुढे होऊन पूर्ण मजल्यावर पाहिलं पण
तिला कोणीच दिसलं नाही. रश्मी मागे फिरली. दार लावून घेणार इतक्यात तिच्या
समोरच्या घराचा दरवाजा उघडला आणि निर्विकार चेहरा असलेल्या त्याच काकू रश्मीला
दिसल्या. रश्मी त्यांना काही विचारणार इतक्यात त्यांनी दार बंद केलं. गोंधळलेली
रश्मी घरात आली आणि तिने दार लावून घेतलं. “काय कटकट आहे. ही नक्कीच सोसायटीमधली
पोरं असणार... उगाच त्रास देत असणार. ते काही नाही, आता दार कितीही वाजलं तरी
उघडायचं नाही. कोणाला इतकीच गरज असेल तर बेल वाजवतील.” असा विचार करून रश्मी
तिच्या कामाला लागली. दिवसभर “ठक ठक...” या आवाजाने रश्मीला अगदी वीट आला होता.
शेवटी तिने ठरवलं, “संध्याकाळी अजय आल्यावर या प्रकाराचा निकाल लावायचाच...”
संध्याकाळी अजय आला तोच घोड्यावर स्वार होऊन,
“काय गं रशू, तयार नाही झालीस अजून... अगं जरा लवकर... नाटकाची सुरुवात नाही घालवायची
मला...” त्याच्या या बोलण्याला रश्मी लगेच उत्तरली, “अरे हो हो... आल्या आल्या
कसली रे घाई... नाटकाला अजून दोन तास आहेत म्हटलं... बरं अजू, आपल्या सोसायटीमधली
पोरं खूप मस्तीखोर आहेत रे... दारावर नॉक करून पळून जातात...” आवराआवर करत अजय
म्हणाला, “पोरं, अगं या सोसायटीमध्ये लहान मुलं नाहीत. जी आहेत ती कॉलेजला जाणारी
आहेत...” रश्मी गोंधळली, “लहान मुलं नाहीत मग दार कोण वाजवत असेल...” हा विचार करत
असताना, “अगं रशू, नवीन घर आहे आपलं. शिवाय अजून पूर्ण सामानही लावलेलं नाही आपण.
म्हणून कदाचित या मोकळ्या घरात घुमणारे आवाज ऐकून तुला भास होत असतील. तू लक्ष नको
देऊ. चल तयार हो पटकन.” अजयच्या बोलण्याने रश्मी भानावर आली आणि ड्रेस काढण्यासाठी
तिने कपाट उघडलं. रश्मी ड्रेस निवडत असताना, “ठक ठक...” या आवाजाने अवाक झाली.
आवाज अगदी जवळून आला होता. काही क्षण गेले. पुन्हा, “ठक ठक...” असा आवाज आल्यावर
रश्मीने लगेच अजयला हाक मारली. “अजू, मी म्हणत होते ना, “ठक ठक” असा आवाज येतो. या
कपाटातून तो येत आहे. पण कपाटात तर कपड्यांशिवाय काहीच नाही...” अजय कपाटाच्या
बाहेरून हात फिरवत कपाटाच्या मागच्या बाजूला गेला. भिंत आणि कपाट यांच्या फटीत त्याला
काहीतरी दिसलं. तो म्हणाला, “ए रशू, कपाटाच्या मागे काहीतरी आहे... चल कपाट सरकावू
आपण. तू त्या बाजूने कपाट ढकल मी या बाजूने ओढतो.” दोघं मिळून कपाट सरकावू लागली.
काही क्षणात अजयला जाणवलं की तो कपाट ओढतो आहे पण ते हलत नाही. त्याने दुसऱ्या
बाजूला पाहिलं तर कपाट ढकल्याचं सोडून रश्मी भिंतीकडे एकटक पाहत उभी होती. त्याने
जाऊन पाहिलं तर पांढऱ्या नक्षीदार चौकटीत गोलाकार आकाराचा एक प्रचंड मोठा आरसा
त्याला दिसला. तो आरसा इतका मोठा होता की संपूर्ण माणूस त्यात दिसू शकत होता.
शिवाय तो आरसा भिंतीला फिक्स केला होता...
“अय्या, किती छान आहे हा आरसा... ए अजू, मी
पूर्ण दिसते आहे बघ यात...” “मिस्टर मेहता मला या आरशाबद्दल काहीच बोलले नाहीत...
आणि हा आरसा तर भिंतीला फिक्स केलेला दिसतोय...” अजय वेगळ्याच विचारात असताना
रश्मीने त्याला भानावर आणलं, “ए अजू, आपण ठेऊया ना हा आरसा...” “रशू, अगं घर
घेताना मिस्टर मेहता आपल्याला या आरशाबद्दल काहीच बोलले नाहीत. त्यांना याबद्दल
कल्पना द्यायला हवी.” असं म्हणून अजयने मिस्टर मेहतांना फोने लावला, “नमस्कार,
मेहता साहेब. मी अजय बोलतोय. अहो इथे ते मिस्टर गुप्तेंचं कपाट आहे ना, त्याच्या
मागे आम्हाला एक आरसा सापडलाय. याबद्दल तुम्हाला काही माहित आहे का... काय...
बरं... ठीक आहे... तुम्ही मला मिस्टर गुप्तेंचा नंबर आणि इमेल आयडी पाठवून द्या,
मी स्वत: त्यांच्याशी बोलतो.” अजयने फोन ठेवला आणि रश्मीकडे वळला तर रश्मी तंद्री
लागल्यासारखी आरशात पाहत होती, “किती सुंदर आरसा आहे ना हा... असं वाटतंय जणू एक
दुसरी व्यक्तीच समोर उभी आहे.” रश्मीच्या आवाजात एक वेगळीच झाक अजयला जाणवली.
“रशू, अगं चल. निघायचं आहे ना आपल्याला... रश्मी...” अजयने आवाज चढवला तशी रश्मी
शुद्धीत आल्यासारखी त्याच्याकडे वळत म्हणाली, “अरे, बोलत काय बसलोय आपण... जायचं
नाही का आपल्याला... अरेच्या मीच तयारच नाहीये अजून... पाच मिनिटं थांब. मी
आलेच...” रश्मी ड्रेस घेऊन आत गेली. अजयला रश्मीचं आत्ताचं वागणं थोडं खटकलं होतं
घर नवीन आहे म्हणून कदाचित रशू अशी वागली असेल असा विचार करून अजयने तो विषय
टाळला. बाहेर पडताना रश्मीने पुन्हा एकवार त्या आरशाकडे पाहिलं आणि दोघं बाहेर
पडली...
नाटक संपलं. बाहेरच जेवून दोघं घरी आली. बऱ्याच
दिवसांनी अजय आणि रश्मीला इतका छान वेळ घालवायला मिळाला होता. नाटकाच्या गप्पा आणि
एकमेकांच्या प्रेमळ सहवासात दोघांना कधी झोप लागली याचा पत्ताच नव्हता. अजयने
झोपेत बाजूला हात लावला पण हाताला रश्मी लागली नाही. डोळे किलकिले करत अजयने
पाहिलं तर रश्मी बाजूला नव्हती. शेजारीच ठेवलेला मोबाईल त्याने उचलला आणि त्यातला torch पेटवला. Torchच्या अंधूक प्रकाशात
त्याला आरशासमोर उभी असलेली रश्मी दिसली. आरशातल्या स्वत:च्या प्रतिबिंबाकडे रश्मी
एकटक पाहत होती. अजय तिच्याजवळ गेला. एक दोनदा हाक मारूनही रश्मीने उत्तर दिलं
नाही तेव्हा अजयने तिला हलवलं. रश्मी भानावर आल्यासारखी म्हणाली, “अरे तू इथे काय
करतो आहेस... झोपला नाहीस का... उद्या ऑफीस आहे ना... चल, झोपूया आपण...” असं
म्हणून रश्मी अजयला घेऊन पुन्हा बेडवर आली. काही क्षणातच रश्मीला झोप लागली.
अजयमात्र जागा होता. रश्मीच्या वागण्यात अचानक होणारे बदल त्याला फारसे रुचत
नव्हते. “इतकं काय आहे त्या आरशात की एवढ्या रात्री रशू त्यात पाहत होती... आणि
तिच्या वागण्यातला बदल... उद्याच ऑफीसातून मिस्टर गुप्तेंना फोन करतो आणि या
आरशाचा सोक्षमोक्ष लावून टाकतो.” अजयने मनाशी विचार पक्का केला आणि तो झोपी
गेला...
ऑफीसला गेल्यावर अजयने मिस्टर गुप्तेंना फोन
लावला. बराच वेळ बेल वाजत राहिली पण कोणी उत्तर देत नव्हतं. अजयने दोन-तीन वेळा
प्रयत्न करूनही मिस्टर गुप्ते उत्तर देत नाहीत म्हटल्यावर त्याने इमेलचा वापर
करायचं ठरवलं. त्याने लगेच मिस्टर गुप्तेंना मेल पाठवला, “नमस्कार मिस्टर गुप्ते.
मी अजय दांडेकर. तुमचे एजंट मिस्टर मेहता यांच्याकडून तुमचं घर मी विकत घेतलं आहे.
त्याच संदर्भात मला तुमच्याशी थोडं बोलायचं आहे. मी तुम्हाला फोन केला होता पण
तुमच्याकडून उत्तर आले नाही. मी तुमच्या मेलची किंवा फोनची प्रतीक्षा करत आहे.
लवकरात लवकर आपला संपर्क व्हावा. अजय दांडेकर...” मेल पाठवून अजय विचारच करत होता,
“फोन नाही उचलला, निदान मेल तर बघतील. मिस्टर गुप्तेंचं उत्तर आल्यावर त्यांना
आरशाबद्दल विचारतो.” त्याच्या विचारांची मालिका खंडित झाली त्याला येणाऱ्या
फोनमुळे. दामले काकूंचा फोन होता, “अजय, अरे रश्मी कुठे सापडत नाहीये. तू जरा लवकर
येतोस का... मला काही सुचत नाहीये...” इतकं ऐकलं मात्र आणि अजय वेळ न दवडता घराकडे
निघाला. तो लिफ्टमधून वर आला. दामलेंच्या घराचं दार उघडंच होतं आणि दामले काकू डोक्याला
हात लावून समोर बसल्या होत्या. “काकू...” अजयच्या आवाजाने त्यांनी वर पाहिले. अजय
आत आला. दामले काकू रडवेल्या झाल्या होत्या. “काकू, शांत व्हा बघू आधी. काय झालं
ते सांगाल का...” अजय दामले काकूंना धीर देत म्हणाला. दामले काकू बोलू लागल्या, “काय
सांगू तुला, सकाळी रश्मी घरी आली. आमच्याशी छान बोलली. तिच्या बोलण्याचे विषय
दोनच, एक म्हणजे तुमच्या समोरची बाई आणि दुसरा म्हणजे आरसा. रश्मी घरी परतली.
दुपारी मी पाटवड्या केल्या होत्या. त्या रश्मीला द्यायला गेले, पाहिलं तर दार उघडं
होतं. मी आत शोधलं पण रश्मी कुठेच नव्हती. तिच्या चपलामात्र घरातच होत्या. हे
गेलेत तिच्या शोधात. ते आले की समजेल.” दामले काकूंचं बोलणं संपतं तोच काका दारात
उभे दिसले. दामले काकू आणि अजयच्या चेहऱ्यावरील प्रश्नांना त्यांनी नकारार्थी मान
हलवली. “आता थांबण्यात अर्थ नाही. पोलिसात तक्रार करायला हवी. काका तुम्ही येता का
सोबत... मी बॅग घरी ठेऊन येतो...” असं म्हणून अजय घराकडे निघाला...
त्यांच्या समोरच्या घराचं दार उघडं होतं. अजयने
पाहिलं तर रश्मीने सांगितलेली ती बाई दारात उभी होती. तिच्याच बाजूला साधारण
दहा-बारा वर्षांचा एक मुलगा उभा होता. अजयने घरात शिरताना त्यांच्याकडे एक कटाक्ष
टाकला तर त्यांच्या निर्विकार चेहऱ्यावर स्मितहास्य उमटलेलं त्याला दिसलं. त्या
परीस्थितीतही त्याचं ते हसणं अजयला विचित्र वाटलं. अजय घरात आला. बूट काढून बॅग ठेवायला अजय बेडरूममध्ये गेला तर कपाटाच्या बाजूला आरशाच्या खाली रश्मी बेशुद्ध
पडली होती. “रश्मी...” अजयने जोरात हाक मारली. त्याचा आवाज इतका मोठा होता की
दामले काका-काकूसुद्धा धावत आले. अजयने रश्मीला उचलून बेडवर ठेवलं. काकांनी लगेच
डॉक्टरांना फोन केला. डॉक्टर आले. रश्मी अजून बेशुद्धच होती. त्यांनी तिला तपासलं.
डॉक्टर जरा गोंधळल्यासारखे वाटत होते. म्हणाले, “त्यांना कसलंतरी टेंशन असावं. या
शुद्धीवर आल्या की त्यांना खायला देऊन या गोळ्या द्या. रात्रभराची झोप झाली की बरं
वाटेल त्यांना.” जाताना एकवार डॉक्टरांनी रश्मीकडे पाहिलं आणि ते निघून गेले. रश्मी
सापडली म्हणून दामले काकूंना जरा हायसं वाटत होतं पण त्यांच्या मनात एकच शंका येत
होती, “मी मगाशी आले तेव्हा तर रश्मी इथे नव्हती आणि दारसुद्धा उघडं होतं... मग
रश्मी परत कधी आली...” त्या काही बोलणार इतक्यात रश्मी शुद्धीवर आली. रश्मीला
दिलासा देत अजय म्हणाला, “रश्मी, उठलीस का... अगं आम्हा सर्वांच्या काळजाचा ठोका
चुकवलास तू... काय घडलं सांगू शकशील का...” रश्मी काही क्षण अजयकडे पाहत राहिली.
हळू हळू बसती होऊन बोलू लागली, “तू गेल्यावर मी आवरत होते. का कोण जाणे, मला
आरशाकडे जायचं मनात आलं. मी आरशासमोर उभी राहून स्वत:ला न्याहारत होते. काही
क्षणात मला जाणवलं की हे प्रतिबिंब माझ्यासारखं नाही. मी करत असलेल्या हालचाली आणि
आरशातल्या माझ्या हालचाली यात वेळेचा थोडा फरक होता. मी ज्या हालचाली करत होते
त्या हालचाली आरशातमात्र काही क्षणानंतर व्हायच्या. मला वाटलं माझ्याच मनाचे खेळ
असावेत असं म्हणून तो विचार बाजूला सारावा म्हणून दामले काकूंकडे गेले. परत
आल्यावर जेवणाची तयारी करू लागले. पण तो आरसा मला बोलवत आहे असा सारखा भास होत
होता. मी आरशासमोर गेले. काही क्षण तशीच उभी राहिले. हालचाल करणार इतक्यात
आरशातल्या माझ्या प्रतिबिंबाच्या चेहऱ्यावर एक स्मितहास्य उमटलेलं मला जाणवलं आणि
मला भोवळ आली. जाग आली तेव्हा तू समोर दिसलास... अजय, तो आरसा मला साधासुधा वाटत
नाही... आपण ते कपाट पुन्हा आरशासमोर ठेऊ आणि आरशाला त्यामागे लपवून ठेऊ...”
रश्मी गप्प झाली. अजयने तिला शांत केलं. दामले
काकूंनी आणलेल्या जेवणातून कसेबसे चार घास दोघांनी पोटात ढकलले. रश्मीला गोळ्या
देऊन अजयने तिला झोपवलं खरं पण तो स्वत:मात्र विचारांच्या जगात हरवून जागा होतो,
“काय गौडबंगाल आहे या आरशाचं... सोसायटीचे सेक्रेटरी म्हणाले या सोसायटीमध्ये लहान
मुलं नाहीत, पण मग समोर दिसलेला तो लहान मुलगा... बरं रश्मीच्या म्हणण्याप्रमाणे
जर तो आरसा इतकाच भीतीदायक आहे तर तिने तो लपवायला का सांगितलं... तोडून टाकू असं
का नाही म्हणाली...” अजयची विचारमालिका खंडित झाली फोनच्या बेल मुळे. त्याने
पाहिलं तर डॉक्टर फोन करत होते. आवाजाने रश्मीची थोडी चुळबूळ झाली. अजयने फोन
उचलला, “बोला डॉक्टरसाहेब... काय... आहो पण झालं काय ते तरी सांगा... फोनवर न
सांगता येण्याइतकं महत्वाचं आहे का काही... ठीक आहे. सकाळी मी ऑफीसच्या आधी
तुम्हाला भेटून जातो...” कदाचित रश्मीबद्दल काहीतरी सांगायचं असेल
डॉक्टरसाहेबांना... हा विचार करत अजयला झोप लागली. सकाळी अजय जागा झाला. चाचपडून
पाहिलं तर बाजूला रश्मी नव्हती. “कामात गुंतली असावी...” हा विचार करून आवरू
लागला. आवरता आवरता अजयला, “ठक ठक...” असा आवाज आला. आधी अजयने दुर्लक्ष केलं पण तो
आवाज थांबतच नव्हता. काही क्षणातच, “अजय... अजय... मला बाहेर काढ...” असे अस्पष्ट
आवाज अजयला येऊ लागले. आवाजावरून रश्मीच बोलावते आहे असं अजयला वाटत होतं. तो इकडे
तिकडे पाहू लागला पण त्याला कोणीच दिसत नव्हतं. इतक्यात रश्मी खोलीत आली. तिला
पाहून अजय म्हणालाच, “काय गं रशू... का बोलवत होतीस... मला वाटलं लांबून कुठूनतरी
बोलवत आहेस... कारण तुझा आवाज खूप खोल होता...” हे ऐकून रश्मीचा चेहरा कावराबावरा
झाला. ती म्हणाली, “मी... नाही... मी नाही बोलावलं... अरे तुला ऑफीसला उशीर होऊ
नये म्हणून असेल... चल, पटकन तयार होऊन जा ऑफीसला...” रश्मीचं बोलणं ऐकून, आवरून अजय
लगेच बाहेर पडला...
अजय बाहेर पडला खरा. पण त्याचं लक्षमात्र
घराकडेच लागलं होतं. “रश्मीने गुजरातीपद्धतीने साडी का नेसली... तिचं चेहरा असा
रागीट का दिसत होता... मी ऐकलेला आवाज रश्मीचाच होता आणि तोही घाबरलेला वाटत
होता... पण आत्ता रश्मी आली तेव्हा व्यवस्थित वाटत होती... मग तो आवाज...” विचार
करत असताना अजय दवाखान्याजवळ पोहोचला तर तिथे गर्दी जमलेली दिसली. हळू हळू पुढे
सरकत अजय दाराजवळ आला तर तिथे पोलीस उभे होते. अजयने विचारणा केली तर समजलं, की डॉक्टर मोठ्या विचित्र
पद्धतीने मरण पावलेत. हे ऐकून अजयला धक्काच बसला. तो आत आला. इंस्पेक्टर जबानी घेत
होते. जमिनीवर चादरीखाली झाकलेला डॉक्टरसाहेबांचा मृतदेह होता. वाऱ्यामुळे चादर
बाजूला झाली आणि... समोरचं दृश्य पाहून अजयच्या पायाखालची जमीन सरकली...
डोक्टरांची मान पूर्ण पिळली गेली होती आणि जीभ बाहेर आली होती. अजय हबकला आणि मागे
सरकत सोफ्यावर कोसळला. इंस्पेक्टर अजयच्या जवळ आला आणि प्रश्न विचारू लागला. अजय
म्हणाला, “मी अजय दांडेकर. माझी पत्नी रश्मी डॉक्टरांची पेशंट आहे. काल रात्री
डॉक्टरांनी मला फोन केला होता. त्यांना काहीतरी महत्वाचं सांगायचं होतं. पण आज...”
अजय बोलायचा थांबला. इंस्पेक्टरसाहेबांनी अजयचं स्टेटमेंट घेऊन त्याला जाऊन दिलं.
डॉक्टरांच्या त्या अवस्थेमुळे अजय पुरता हबकला होता. तो कसाबसा ऑफीसमध्ये पोहोचला.
त्याने मोबाईल काढला तर त्यावर दोन गोष्टी त्याला दिसल्या. एक होता डॉक्टरांचा voice message आणि दुसरा होता मिस्टर
गुप्तेंनी पाठवलेला मेल. अजयने डॉक्टरांचा मेसेज ऐकला, “मिस्टर अजय, कदाचित हा
मेसेज तुम्हाला मिळेल तोवर मी जिवंत नसेन. मला तुमच्या पत्नीबद्दल.... तू.... आ.....................”
अजयला हे सर्व ऐकत असताना घाम फुटला.
“डॉक्टरांना रश्मीबद्दल काहीतरी सांगायचं होतं आणि ते सांगत असतानाच त्यांचा खून
झाला. असं काय असेल ज्यामुळे त्यांना त्यांचे प्राण गमवावे लागले...” हा विचार करत
अजयने मिस्टर गुप्तेंचा मेल उघडला, “नमस्कार मिस्टर अजय. माफ करा तुमचा फोन मी घेऊ
शकलो नाही. पण बरं झालं तुम्ही मला मेल पाठवलात. मिस्टर अजय, मी माझ्या एजंटला हे
घर देण्यापूर्वी या घराची पूर्ण कल्पना द्या असं सांगितलं होतं. कदाचित पैशाच्या
लालसेपोटी तो गप्प बसला. मिस्टर अजय, तुम्ही आणि तुमची पत्नी फार मोठ्या संकटात
सापडला आहात. ते संकट मी अतिशय जवळून भोगलंय. त्या घरात एक आरसा आहे. त्यात
काहीतरी अमानवी शक्ती आहे. कदाचित याच आरशामुळे माझा दहा वर्षांचा मुलगा गायब
झाला. आमच्या घरात काम करणारी आमची मोलकरीण मोठ्या विचित्र अवस्थेत मेलेली सापडली
आणि माझी पत्नी हे सर्व पाहून भान हरवून बसली. त्यानंतर मी तिथे जराही न थांबता
इथे दुबईला निघून आलो. मिस्टर अजय, मला असं वाटतं की तो आरसा त्याच्या समोर
येणाऱ्या व्यक्तीला संमोहित करतो. तो आरसा ताबडतोब तोडून टाका मिस्टर अजय. मिस्टर
गुप्ते.” मेसेज वाचत असताना अजय थरथरत होता. सोबत असलेल्या फाईलमध्ये मिस्टर
गुप्तेंचा फोटो होता ज्यात त्यांची पत्नी आणि मुलगाही होते. त्या मुलाला अजयने
ओळखलं... “अरे... हा तर तोच समोरच्या घरात असलेला मुलगा... त्याने घातलेला टी-शर्ट
उलटा होता... आणि रश्मीने सांगितलेली ती गुजराती बाई... My God… म्हणजे तो मुलगा आणि ती बाई...”
अजयसमोर हळू हळू सर्व गोष्टी स्पष्ट होऊ लागल्या. “मला ताबडतोब घरी जायला हवं...
रश्मी फार मोठ्या संकटात आहे... तिला वाचवायला हवं. पण मी एकट्याने कसं... दामले
काका-काकू माझी मदत करू शकतील कदाचित...” हा विचार करत अजय घराकडे वळला...
अजय लिफ्टने वर आला. घरी जाण्याआधी दमलेंकडे
वळला. काका आणि काकू समोरच बसले होते आणि विचारात गढून गेले होते. अजयच्या
येण्याने दोघांची विचार मालिका भंगली. अजय म्हणाला, “काका, एक धक्कादायक वाईट
बातमी समजली आहे मला. काल रश्मीला पहायला ते डॉक्टर आले होते ना... त्यांचा आज
सकाळी मृत्यू झालाय... त्यांच्याच दवाखान्यात मान पिळलेल्या अवस्थेत ते मृत आढळले.
पोलीसांचं म्हणणं आहे की हा मृत्यू साधा नाही. कोणातरी ताकदीच्या माणसाने
डॉक्टरसाहेबांची मान तशी पिळली. पण काकू, मला हा प्रकार मानवी नाही तर अमानवी
वाटतो आहे. कारण डॉक्टरांनी मला जो मेसेज पाठवला आहे, त्यात ते बोलत असताना
त्यांच्यावर हल्ला झाला...” अजयचं बोलणं मधेच तोडत दामले काकू बोलत्या झाल्या,
“अजय, मलाही तुला काहीतरी सांगायचं आहे... अरे रश्मीचं वागणं जरा विचित्र वाटतंय
रे... कालपर्यंत जी रश्मी तुमच्या समोरच्या घरी जायला कचरायची तीच रश्मी आज जवळ
जवळ तासभर तिथे होती. बरं, तिचं चेहराही मला रागीट वाटला. ती सतत मला आरशाबद्दल
भरभरून सांगत होती, मला सारखी आरसा बघायला या असं सांगत होती... मी निघालेही होते
पण हे आले म्हणून नाही गेले. काही वेळाने मी केलेला शिरा घेऊन आले तर दार उघडं
होतं आणि रश्मी आत नव्हती. मी मागे वळले तर मागून येणाऱ्या रश्मीचा धक्का लागून
प्लेट खाली पडून फुटली. काचेच्या तुकड्यांमुळे माझ्या पायालाही जखम झाली आणि
रश्मीच्या पायालाही. पण रश्मीच्या पायातून रक्तच नाही आलं शिवाय क्षणाचाही विलंब न
होता जखम बरी झाली. हे पाहून मला काय बोलावं सुचेना... मी सरळ तिथून निघाले आणि
घरात आले. ह्यांच्याशी बोलतच होते की तू आलास...” अजयने सगळं ऐकून घेतलं. म्हणाला,
“काकू, तिच्या पायातून रक्त आलं नाही याचं कारण... ती रश्मी नाही...”
अजयचं बोलणं ऐकून दोघंही अवाक झाले. अजय पुढे
बोलत होता, “काका मला मिळालेल्या माहितीनुसार मी जो निष्कर्ष काढलाय तो खरा ठरतोय
तर... रश्मीचा निर्विकार चेहरा, काच लागूनही पायातून रक्त आलं नाही आणि जखमही लगेच
बरी झाली... काका, रश्मी आधी गायब झाली. घरात शोधूनही मिळाली नाही. नंतर घरातच
सापडली आणि तीही आरशाजवळ. आपलं प्रतिबिंब नेहमी उलटं असतं. आमच्या समोरच्या घरात
राहणारी ती बाई गुजराती आहे असं रश्मी म्हणाली होती कारण तिच्या साडीचा पदर उजव्या
खांद्यावर होता. काका, काकू... आपल्यात जी वावरते आहे ती रश्मी नसून तिचं प्रतिबिंब
आहे आणि माझी रश्मी बहुतेक त्या आरशात कैद आहे. समोरच्या घरात असलेली ती बाई आणि
तो लहान मुलगा हेही खरे नाहीत. ती जशी तुमच्या मागे लागली तसंच आधी कोणीतरी त्या
बाईच्या आणि त्या मुलाच्या मागे लागलं असेल. पण त्यांना वाचवायला कोणीही आलं
नसेल... यावेळी मात्र तसं नाही होणार... काकू, मी आज सकाळीच रश्मीचा आवाज ऐकला.
लांबून कुठूनतरी आवाज येतोय असं वाटत होतं. पण मला खात्री आहे रश्मी त्याच आरशात
आहे आणि मी तिला सोडवणारच... आणि यात मला तुमची मदत हवी आहे...” दामले काका आणि काकू
तयार झाले. अजयने बोलायला सुरुवात केली, “जर रश्मीला बाहेर काढायचं असेल तर मला आत
जावं लागेल. रश्मीला कदाचित बाहेर येण्याचा मार्ग सापडत नसावा. मी हाताला दोर
बांधून आरशात जाईन दोराचं दुसरं टोक बाहेर कपाटाला बांधलं असेल. रश्मी समोरच्या
घरात नक्की परत जाणार. काकू रश्मी समोरच्या घरात गेली की तुम्ही त्या घराला
बाहेरून कडी लावून घ्या. मी आरशात गेल्यावर काका तुम्ही तिथे लक्ष ठेवा. काहीही
झालं तरी माझा या दोराशी संपर्क तुटला नाही पाहिजे. मी रश्मीला बाहेर आणेन आणि हा
आरसा तोडून टाकेन.” अजय हे बोलतच होता की त्यांना दार वाजल्यासारखं वाटलं. त्यांनी
पाहिलं तर ती समोर होती. अजयला तिथे पाहून ती जरा बावचळली. म्हणाली, “अरे... तू
इथे...” अजय काहीच घडलं नाही अशा आविर्भावात म्हणाला, “अगं माझं डोकं दुखत होतं
म्हणून लवकर आलो. लिफ्टबाहेर पडलो तर काकूंच्या घरातून शिऱ्याचा वास आला. म्हणून
इथे आलो. चल आता घरी जाऊ.” अजय तिला घेऊन गेला. जाताना मागे वळून पाहिलं तर
काकांनी अंगठा दाखवला होता. इकडे तिचं चेहरामात्र गोंधळलेला पण रागीट दिसत होता...
रात्री तशी शांत जात होती पण ती जास्त काही
जेवली नाही. अजयने अडून अडून आरशाचा विषय काढायचा प्रयत्न केला पण तिने त्याला साफ
उडवून लावलं. निजानीज झाली. अजयने डोळे तर मिटले होते पण तो झोपला नव्हता. ती
बाजूलाच झोपली होती. काही क्षणातच एखाद्या यंत्रमानवासारखी ती उठून बसली. अजय
झोपला आहे याची खात्री करून ती आरशाजवळ गेली. पांघरूणाआडून अजय सर्व पाहत होता.
आरशाजवळ पोहचताच तिने एकवार सगळीकडे पाहिलं आणि आरशाच्या एका कोपऱ्यातून आत गेली.
लगेचंच बाहेर येऊन ती सरळ दाराकडे गेली. अजय हळू हळू तिच्या मागे गेला. त्याने
पाहिलं तर ती समोरच्या घरात जात होती. हे पाहून अजयला घाम फुटला. तो लगेच आरशाजवळ
गेला. हुशारी करून तो असा उभा राहिला जेणेकरून आरशात त्याचं प्रतिबिंब पडणार नाही.
त्याला वाटलं आत्ताच आरशात जावं आणि रश्मीला सोडवावं. पण बाहेर असलेली रश्मीच्या
रूपातली ती जर अचानक आली तर... हा विचार करतच होता की दार वाजल्याचा त्याला आवाज
आला. अजय पुन्हा माघारी येऊन पांघरुणात शिरला. तीही काही क्षणातच परतली आणि बाजूला
येऊन झोपली. अजयने संपूर्ण रात्र जागून काढली. त्याच्या मनात एकच विचार होता,
उद्या काहीही झालं तरी रश्मीला सोडवायचंच...
सकाळी अजय नेहमीसारखा तयार झाला. तो सारखा गप्प
गप्प होता. तिला त्याचं हे वागणं खटकलं. “काय रे... एकदम शांत शांत आहेस... काय
झालंय...” तिने विचारलेल्या प्रश्नाला, “काही नाही गं. गेले दोन दिवस घरातल्या
वातावरणामुळे कामात लक्ष लागत नाहीये ना. आज लवकर जाऊन काम पूर्ण करीन म्हणतो...”
अजयने लगेच उत्तर दिले आणि बैग घेऊन तो बाहेर पडला. ती त्याच्या मागे दारापर्यंत
आली. लिफ्ट आली. रोजच्या प्रमाणे अजय तिला टाटा करून लिफ्टमध्ये शिरला. तिनेही
लगेच दार लाऊन घेतलं. हे पाहून अजय बाहेर आला आणि दामलेंच्या घरात शिरला.
काका-काकू तयारच होते. अजय बोलता झाला, “तिला संशय नाही आलेला. आता ती समोरच्या
घरात जाणार हे नक्की. रश्मीला आजच सोडवायला हवं कारण कालपर्यंत रश्मी आतून आवाज
तरी देत होती पण आज तेही बंद झालेत...” काकू कीहोलमधून पाहत होत्या. त्यांनी
हाताने दोघांना खुणावलं. कीहोलचं शटर थोडं उघडून तिघांनी पाहिलं तर ती समोरच्या
घरात जात होती. अजय लगेच मागे फिरला. म्हणाला, “हीच संधी आहे. तयार ना...”
काका-काकूंनी मान हलवली. दबकत दबकत तिघं अजयच्या घराजवळ आली. दामले काकूंनी हळूच
समोरच्या घराची कडी लावली. तिघंही अजयच्या घरात शिरली. अजयने पटकन कपाटाच्या
दाराला दोरखंडाची निरगाठ बांधली. एक टोक हातात घेत म्हणाला, “मी आत जातोय. तुम्ही
दोराकडे लक्ष ठेवा. दोर सुटू देऊ नका...” रात्री ती जशी आत गेली त्याच कोपऱ्यातून
अजय आत जाऊ लागला. काचेतून पार गेलेल्या अजयला पाहताना दामले दांपत्याच्या काळजात
धस्स झालं. अजय आत आला. त्याने सभोवार पाहिलं. त्याला सगळं काही उलटं दिसत होतं,
घड्याळातले आकडे, पेंटिंग, पडद्यावरचे नक्षीकाम, सगळंच... एका कोपऱ्यात हात आणि
पाय बांधलेली रश्मी बेशुद्ध अवस्थेत पडली होती. आजूबाजूला खेळती हवा नव्हती. अजयला
समजलं की इथे प्राणवायूचा आभाव आहे. रश्मीला त्याने उचललं आणि दोरखंडाच्या
सहाय्याने पुढे सरकू लागला...
बाहेर दामले काका-काकू आतुरतेने अजय आणि
रश्मीची वाट पाहत होते. सारखे एकमेकांकडे पाहत होते. काही क्षण गेले आणि अचानक...
“धाड...” जोराचा आवाज झाला. दचकलेल्या दोघांनी मागे पाहिलं तर समोरच्या घराचं दार
कडीसकट जमिनीवर पडलं होतं आणि तिच्यासह एक बाई आणि मुलगा समोर उभे होते. क्षणाचाही
अवकाश नव्हता की ते तिघं या दोघांसमोर उभे ठाकले. त्या बाईने दामले काकांना पकडलं
तर मुलाने काकूंना धरलं. दोघांची पकड इतकी मजबूत होती की दामले दांपत्याला हलणंही
शक्य होत नव्हतं. तिने पाहिलं तर दोरखंड कपाटाला बांधला होता आणि दुसरं टोक
आरशाच्या आत गेलं होतं. ती समजली. तिने एकवार दामलेंकडे पाहिलं. तिची ती भेदक नजर
पाहून दोघांचाही थरकाप उडाला. तिने गाठ सोडवण्याचा खूप प्रयत्न केला पण गाठ सुटणार
नाही याची अजयने पूर्ण खबरदारी घेतली होती. तिने काडेपेटीने दोरखंड जाळण्याचा
प्रयत्न केला. दोरखंड जाडजूड असल्याने सहजासहजी जळत नव्हता. तिने आतून सुरी आणून
दोर कापायला सुरुवात केली तेव्हा “अजय...” दामले काकूंनी जोरदार किंकाळी फोडली.
दोरखंड तुटला आणि त्याच वेळी रश्मीला घेऊन अजय आरशाबाहेर पडला. चिडलेल्या तिने
अजयला मानेला धरून उचललं आणि फेकून दिलं. अजय टी.व्ही.च्या कपाटावर आदळून खाली
पडला. खाली पडलेल्या अजयच्या छातीवर बसून तिने अजयची मान धरली. ती अजयची मान
पिरगळणार इतक्यात रश्मी शुद्धीवर आली. रश्मीने आपल्या गळ्यातले ओम चे लॉकेट तोडले
आणि तिच्यावर फेकले. तिचं अंगं जळू लागलं. अजयने संधी हेरली आणि तिला ढकलत आरशातून
आत घातले. बाजूला ठेवलेल्या मोठ्या फुलदाणीला अजयने आरशावर भिरकावले. तिने हात
बाहेर काढला खरा पण फुलदाणी वेळेतच आरशावर आदळली. काचेचा चक्काचूर झाला. काळ्या
धुराचा एक डोंब त्या काचेच्या चुऱ्यातून बाहेर पडत हवेत विरून गेला. त्याचबरोबर
काका आणि काकूंना पकडून असलेल्या त्या दोघांचाही धूर होऊन हवेत नाहीसा झाला. अजयने
हातोड्याच्या सहाय्याने पूर्ण आरशा तोडून टाकला. दामले काकूंनी लगेच सर्वकाही
पिशवीत भरले आणि अजयने ती पिशवी घरापासून लांब नेत नाल्यात फेकून दिली. रश्मीवरचं
संकट टळलं होतं...
दुसऱ्या दिवशी बातमी झळकली, “शहरात भुताटकी...
लोकांच्या डोळ्यांदेखत काही माणसं अचानक धूर होऊन हवेत विरून गेली...” बातमी
वाऱ्यासारखी पसरली. जो तो आपला हीच बातमी वाचत होता. सर्वत्र घबराटीचं वातावरण निर्माण झालं. अशाच काळात एक जोडपं झाडाखाली बसलं होतं.
एकमेकांच्या प्रेमळ सहवासात ते हरवलं होतं. सगळीकडे शांतता होती आणि, “ठक ठक...”
शांतता भंग करणारा तो आवाज त्यांच्यातल्या मुलीने ऐकला. म्हणाली, “ए, तुला कसला
आवाज येतोय का रे... मला वाटतं, खाली हा नाला वाहतो आहे ना त्यातून आवाज येत
आहे... चल आपण पाहुया...”
@ अनिकेत परशुराम आपटे.
