निडर शेर...

अंदमानचा इतिहास म्हटला, की आपल्याला आठवतं सेल्यूलर जेल, तिथे मिळणाऱ्या काळ्या पाण्याच्या कठोर शिक्षा आणि स्वतंत्र्यवीर सावरकर. पण वीर सावरकरांच्याही आधी अंदमानत अजून एक निडर क्रांतीकारक होऊन गेला... शेर अली आफ्रीदी...

एकोणीसाव्या शतकाच्या तिसऱ्या दशकात, म्हणजे साधारण १८३० ते १८४० या काळात शेर अली यांचा जन्म, त्या काळातल्या ब्रिटिश इंडियामध्ये झाला. आफ्रीदी-पष्टून जमातीत जन्मलेल्या शेर अलीला फरज़ंद अली, असं सुद्धा म्हटलं जायचं. अंबाला येथे असलेल्या पेशावर सैन्याच्या घोडेस्वार दलात शेर अली होता. मेजर ह्यूग जेम्स यांच्या हाताखाली तो काम करायचा...

मेजर-जनल रायनेल टेलर यांनी शेर अलीच्या कर्तबगारीवर खुश होऊन त्याला एक पिस्तुल आणि घोडा भेट दिला होता. १८५७च्या स्वातंत्र्य समरादरम्यान ईस्ट इंडिया कंपनीच्या रोहिलखंड येथे असलेल्या सैन्यातही शेर अली होता. ब्रिटिशांसाठी काम करूनसुद्धा त्याच्या मनात ब्रिटिशांबद्दल राग होता. या रागाची दोन कारणं होती. पहिलं कारण म्हणजे ब्रिटिशांचा अमानुष छळ आणि भारतीयांना वागवण्याची त्यांची पद्धत आणि दुसरं कारण होतं एक घटना आणि त्यामुळे शेर अलीवर झालेला अन्याय...

१८६७ साली हैदर नावाच्या एका माणसाने शेर अलीच्या बहिणीची विटंबना केली. त्याचा बदला म्हणून शेर अलीने भर दिवसा हैदरला जिवे मारलं. त्या मानव हत्येपाठी काय कारण होतं हे सांगूनही शेर अलीला फाशीची शिक्षा सुनावली गेली. वारंवार याचिका दाखल केल्यावर शेर अलीची फाशी रद्द होऊन आजन्म कारावासासाठी त्याला अंदमान येथे पाठवलं गेलं. अंदमान येथे आजन्म कारावासाची शिक्षा मिळालेला तो पहिला भारतीय ठरला. शेर अलीला ही शिक्षा मान्य नव्हती. हैदरच्या वधासाठी ब्रिटिश सरकारने दिलेली ही शिक्षा त्याला जास्त वाटत होती. तेव्हापासून ईस्ट इंडिया कंपनीवर आणि ब्रिटिश सरकारवर शेर अलीचा राग होता...

अंदमान येथील रॉस आयलंडवर शेर अली रहायचा आणि पोर्ट ब्लेयर येथे न्हाव्याचं काम करायचा. साधारण पाच वर्ष काम करून शेर अली तिथला सर्वात श्रीमंत भारतीय बनला होता. आपल्या कामासोबत, तिथे असलेल्या इतर भारतीयांची मदत करण्याचं महत्वाचं कार्यही शेर अली करायचा. काळासोबत शेर अलीचा रागही वाढत होता. त्या रागाला वाचा फुटली ती १८७२च्या फेब्रुवारी महिन्यात...

रिचर्ड बूर्क. मेयो राजवटीचा सहावा सरदार आणि त्या काळातला भारतातला ब्रिटिश सुभेदार त्या वेळी अंदमानात होता. त्याला लॉर्ड मेयो म्हणूनही संबोधलं जायचं. ब्रिटिशांचा अंदमानातील सर्व कारभार लॉर्ड मेयो पहायचा. अंदमानातील शासन, कैद्यांना दिल्या जाणाऱ्या शिक्षा, यात लॉर्ड मेयोच्या कल्पनांचा मोठा वाटा होता. म्हणूनच याच लॉर्ड मेयोचा वध करण्याचा निर्णय शेर अलीने घेतला...

८ फेब्रुवारी १८७२ रोजी माऊंट हॅरियेट म्हणजेच आत्ताचं माऊंट मणिपूर येथील आपली पाहणी संपवून संध्याकाळी सातच्या सुमारास लॉर्ड मेयो बोटीकडे परतत होता. त्याच वेळेस अंधाराचा फायदा घेऊन शेर अली तिथे आला आणि त्याने लॉर्ड मेयोवर सपासप वार केले. रक्ताच्या थारोळ्यात असलेला लॉर्ड मेयो पाण्यात पडला आणि गतप्राण झाला. हे कृत्य करूनही शेर अली पळाला नाही. त्याला अटक झाली आणि वायपर आयलंडच्या कोर्टात त्याच्यावर खटला चालवला गेला...

ब्रिटिश राजवटीला लॉर्ड मेयोच्या मृत्यूचा जबरदस्त धक्का बसला होता. पण शेर अलीला त्याच्या कृत्याचा अभिमानच होता. "परवरदिगारच्या सांगण्यावरूनच मी हा वध करून एका नराधमाचा अंत केला", असंच तो म्हणत राहिला. शेर अलीला फाशीची शिक्षा सुनावली गेली. वायपर आयलंडच्या ओपन जेलमध्ये साखळी कैद्यांमध्ये शेर अलीला ठेवलं गेलं. अखेर आपण केलेल्या वधाचं जराही दु:ख किंवा सल मनाशी न बाळगता ११ मार्च १८७२ रोजी वायपर आयलंड येथील फाशीघरात शेर अली अमर झाला...

मंडळी मी काही संशोधक किंवा इतिहासकार नाही. मी स्वत: अंदमानला भेट दिली. तिथल्या स्थनिकांकडून मिळालेल्या माहितीच्या आधारे आणि इंटरनेटवर असलेल्या माहितीच्या आधारे हा लेख मी लिहू शकलो...

@ अनिकेत परशुराम आपटे.

ऍसिड रेन (दुसरा व शेवटचा भाग)...

पहिल्या भागात...

मुंबई-पुणे जुन्या रस्त्यावरून अनुप-रश्मीची गाडी जात असताना एक दुसरी गाडी घाटाच्या तोंडाजवळ त्यांच्या गाडीला खेटून जाते. अनुप आणि दुसऱ्या गाडीचा ड्रायव्हर बाबू यांच्यात बाचा-बाची होते. तिथे पोलिस येतात आणि त्याच वेळी बाबू चालवत असलेल्या गाडीच्या डिक्कीत एका बोरीमध्ये ठेवलेली एक बॉडी सापडते. बाबूने ती गाडी पेट्रोल पांपावरून चोरली असं त्याचं म्हणणं असतं. बाबू चालवत असलेली गाडी अनिता चौधरी या मुलीच्या नावावर असते. आनंद आणि सचिन बाबूसोबत पेट्रोल पांपाकडे जातात तर प्रधान आणि उमा अनिता चौधरीला भेटायला जातात, जिथे त्यांना समजतं की अनिता आणि जयेश चौधरीला गाडी जागेवर नसल्याचं माहितच नसतं...

गाडी जागेवर नाही आणि गाडीत प्रेत आहे हे समजताच अनिता आणि जयेश घाबरतात. त्या वेळी प्रधान आणि उमा तिथून निघून डॉ. गोखलेंकडे येतात. डॉ. गोखले सांगतात ते प्रेत एका मुलीचं आहे जिला गळा दाबून मारलं आहे आण नंतर बॉडी नष्ट करायला त्यावर ऍसिड टाकलं गेलं. डॉ. गोखले पुढे सांगतात की त्या मुलीच्या हाताचं ऑपरेशन झालं होतं ज्यात मनगटाजवळ एक पट्टी लावली गेली. उमा अशा दोन मुलींची नावं शोधून काढते ज्यातली एक नागपूरला असते. प्रधान नागपूरच्या सुधा कानविंदेची चौकशी करायला सांगतात. त्याच वेळी आरे कॉलनीत अजून एक प्रेत मिळाल्याचं समजतं. मेलेल्या माणसाचं नाव जयराम असतं आणि तो एक गुप्तहेर असतो...

डॉ. गोखले सांगतात की जयरामला डोक्यात दगड घालून मारलं गेलं आहे. त्याच वेळी नागपूरहून सुधा कानविंदे जीवंत असल्याची खबर मिळते. तिथे चौकीवर आनंदने बाबूला आणि पंपवाल्या सोनूला आणलं असतं. इनोव्हा चालवणारा गाडी गेली त्याच्या उलट्या दिशेला गेला असं सोनू सांगतो आणि त्याचं स्केच बनवायला त्याचं वर्णन करू लागतो. सचिन बस कंडक्टर विलासला घेऊन येतो. विलासही त्या माणसाबद्दल माहिती देतो. सोनूने वर्णन केलेल्या स्केचमधल्या माणसाला विलास ओळखतो आणि सांगतो तो कामोठेलाच उतरला. तेव्हा कामोठेच्या शाईन ग्लासेस या फॅक्टरीचं नाव समोर येतं. त्याच वेळी जयरामच्या बॉडीजवळ सापडलेली बाईक मधुकर सबनीसची असल्याचं उमा सांगते. प्रधान आणि उमा मधुकर सबनीसला भेटायला जातात तर आनंद, सचिन आणि डॉ. गोखले कामोठेला निघतात...

दुसरा व शेवटचा भाग...

जीपने कामोठेचा सिग्नल ओलांडला आणि उजवीकडे वळून थोड्याच वेळात एका गेटजवळ जीप पोहोचली. गेट बंद होतं. आणि त्याला एक मळकटशी पाटी लावली होती. पाटीवर लिहिलं होतं, "This property belongs to Shine Glasses. Trespassers Not Allowed..." समोरच दुसरी जीप उभी होती आणि त्याच्या बाजूला चार गणवेशधारी पोलिस उभे होते. आनंद, सचिन आणि डॉ. गोखले त्यांच्या जीपमधून उतरताच त्या चारही गणवेशधाऱ्यांनी एकत्र सलाम ठोकला. आनंद पुढे होत म्हणाला, “आपल्याला ही जागा नीट तपासायची आहे. तुम्ही दोघं हा परिसर बाहेरून चेक करा आणि काही हाती लागलं तर आम्हाला कळवा. तुम्ही दोघं आमच्यासोबत आत चला. आपण तिथे चेक करू. सर्वजण सभोवताली नजर फिरवू लागली. सचिन म्हणाला, "सर, या गोडाऊनच्या आस-पासच्या फॅक्टरीज काही अंतरावर आहेत. शिवाय रस्त्यापासूनही हे गोडाऊन चांगलंच आत आहे..." आजू-बाजूला पाहत डॉ. गोखले म्हणाले, "इथे कोणी वॉचमॅन किंवा गार्डही दिसत नाही..." डॉ. गोखलेंना दुजोरा देत आनंद म्हणाला, "हो ना. फक्त ही काळी पडलेली पाटी आणि हे गंजलेलं कुलूप आहे गेटला..."

सचिनने सहज कुलुपाला हात लावला तर ते उघडलं. सर्वांनी एकमेकांकडे आश्चर्याने पाहिलं. आनंदचा होकार मिळताच सचिनने कुलूप काढलं आणि गेट उघडून सर्व आत गेली. आत पूर्ण शांतता पसरली होती. एखादं चिटपाखरूही नजरेस पडत नव्हतं. समोरच आत जाण्याचा मुख्य दरवाजा होता. तोही जळून काळा पडला होता. आनंद आणि सचिनने लाथा हाणून दरवाजा उघडला आणि त्या दोघांसह डॉ. गोखले आणि बाकी दोन हवालदार आत पोहोचले. आत सगळीकडे शांतता पसरली होती. भिंती काळ्या पडल्या होत्या. गोडाऊनमध्ये एका बाजूला माशीन्स दिसत होती ज्यांना जळमटं लागली होती, तर मशीन्सच्या मागे एक लोखंडी जिना वरच्या दिशेने जात होता. सचिन आणि ते दोन हवालदार खालचा एरिया तपासू लागले तर आनंद आणि डॉ. गोखले जिना चढून वर गेले. जिना चढताना आनंद म्हणाला, "डॉक्टर, ही जागा इतकी अलिप्त आहे, की इथे घडलेला गुन्हा कोणाच्या लक्षातही येणार नाही. त्या मुलीलाही इथेच मारलं असावं कदाचित. पण मग बॉडी इथून बाहेर का नेली... इथेच लपवली असती तर कोणाला पत्ताही लागला नसता. ऍसिडचा मारा झालाच होता बॉडीवर..."

यावर डॉ. गोखले म्हणाले, "यू आर राईट आनंद. ऍसिडचा मारा झाला होता. पण ऍसिड बहुतेक अपूरं पडलं. बॉडी पूर्ण नष्ट झाली नाही. राहिलेली बॉडी कालांतराने सडली असती, वास येऊ लागला असता. म्हणून बॉडी इथून हलवली..." दोघं वर पोहोचली. ती जागा तशी छोटीच होती. एका भिंतीला एक टेबल लावलं होतं आणि दोन जळलेल्या खुर्च्या तिथे पडलेल्या होत्या. ते टेबलही अर्धवट तुटलेलं आणि काळं पाडलेलं होतं. त्या जागेच्या आतल्या कोपऱ्याजवळ एक गुंडाळलेली गादी होती आणि बाजूलाच एका स्टुलावर ग्लासेस आणि एक माठ ठेवलेला होता. हे पाहून डॉ. गोखले म्हणाले, “बाकी सगळ्या वस्तू तर जळलेल्या दिसतात. पण हा माठ, हे ग्लासेस, ही गादी तशीच कशी. हे बहुदा इथलं ऑफिस असावं. मग इथे ही गादी काय करत असावी...” डॉ. गोखलेंना दुजोरा देत आनंद म्हणाला, "याचा अर्थ ही जागा कोणीतरी वापरत आहे. आणि ग्लासही दोन आहेत. म्हणजे इथे दोन व्यक्ती येतात. कोण असावं..." दोघं बोलत असताना सचिनने त्यांना हाक मारली. आवाज ऐकून आनंद आणि डॉ. गोखले खाली आले...

एका मशीनजवळ सचिन उभा होता. आनंद आणि डॉ. गोखले तिथे पोहोचले तेव्हा एका दांडयाकडे बॉट दाखवत सचिन म्हणाला, “सर, सर्व मशीन्स निकामी आहेत. पण जर ती सुरू केली तर चालूही होतील. यातल्या या मशीनला वरच्या बाजूला हा लोखंडी पाईप आहे. यातून एक थेंब आत्ता बाहेर पडला आणि जमिनीवर हा थेंब जिथे पडला तिथला भाग जाळतोय. या पाईपच्या वरच्या बाजूला साखळदंडाच्या खुणा आहे आणि खालचा बराच भाग काळा पडला आहे. सर, काय असावं हे, तेल की पाणी...” सचिन त्या पाईपच्या तोंडाला हात लावणारच होता, की डॉ. गोखले त्याला अडवत म्हणाले, “थांब सचिन. हात लावू नकोस. ते पाणी किंवा तेल नाही. ते ऍसिड आहे. या पाईपच्या खालची जमीन आगीत जळल्यासारखी वाटत नाही. ऍसिडमुळे भाजली आहे ती. मी इथले सॅम्पल घेऊन टेस्ट करतो. तुम्ही दोघं या पाईपचं नोझल उघडा. पण सांभाळून. ऍसिड असू शकतं त्यात...” आनंदने जवळ पडलेला एक पत्र्याचा तुकडा घेतला आणि पाईपच्या तोंडावर लाऊन दुमडला. सचिनने पान्याच्या मदतीने नोझल उघडलं. आत काहीतरी चमकत होतं. आनंदने एक होल्डर आत घालून ती चमकणारी वस्तू बाहेर काढली. ती एक लोखंडी गोल डबीसारखी होती...

डॉ. गोखले म्हणाले, “हीच ती कॅप्सूल ज्यात ऍसिड होतं. यातूनच त्या मुलीच्या बॉडीवर ऍसिडचा मारा केला गेला. मी आणलेल्या माईक्रोस्कोपमध्ये सॅम्पल चेक केलं. त्यात मानवी शरीराचे काही कणसुद्धा आहेत. मी म्हणालो नव्हतो, ऍसिड अपूरं पडलं असेल म्हणून. तेच झालं. यात इतकं ऍसिड नव्हतं ज्याने पूर्ण बॉडी जळून जाईल. म्हणून बॉडीची विल्हेवाट लावण्यासाठी बॉडी बाहेर नेली गेली...” डॉ. गोखले बोलतच होते की एक हवालदार म्हणाला, “सर, इथे काहीतरी घासण्याच्या खुणा आहेत. एखादी मोठी वस्तू इथून घासत दारापर्यंत नेली गेली...” हे ऐकून सचिन म्हणाला, “ती मोठी वस्तू म्हणजे ती बोरीच असावी...” इतक्यात बाहेर तपासत असलेले दोन्ही हवालदार आत आले. एक म्हणाला, “सर, आम्ही पूर्ण परिसर तपासला. बाकी सगळीकडे धूळ आणि माती आहे. पण मेन गेटच्या जवळ आम्हाला दोन वेगळ्या वाहनांचे टायर मार्क्स मिळाले. एक फोर व्हीलर आणि एक बाईक. त्याच फोर व्हीलरचे टायर मार्क्स इथे या दारापर्यंत पण आलेले दिसतात...” यावर आनंद म्हणाला, “ती फोर व्हीलर म्हणजे ती इनोव्हा असेल आणि ती बाईक खुन्याची असू शकेल...” तेवढ्यात आतला परिसर तपासणारा अजून एक हवालदार हातात काही चिठोरे घेऊन समोर येत म्हणाला, “सर, जिन्याखाली आणि जिन्याच्या आस-पास हे चिठोरे मला सापडले. त्यातल्या एकावर, "जे.डी.ए..." ही अक्षरं लिहिली आहेत...”

आनंद आणि सचिनने सर्व चिठोरे जोडले आणि एक कागद तयार झाला. तो कागद एका नोट पॅडमधून फाडला होता. त्यावर इथला पत्ता होता आणि खाली "जे.डी.ए." ही अक्षरं लिहून त्याखाली एक भिंगं काढलेलं होतं. ते भिंगं आणि ती अक्षरं पाहून डॉ. गोखले म्हणाले, “अरे, हा तर त्या जयराम डिटेक्टिव्हचा कागद आहे, ज्याची बॉडी आपल्याला आरे कॉलनीमध्ये सापडली. त्याच्या खिशात सापडलेल्या वॉलेटवर हीच अक्षरं आणि हाच लोगो सापडला...” हे ऐकून आनंद आणि सचिनचे डोळे विसफारले. आनंद म्हणाला, “रस्त्यावर झालेल्या अपघातात एक बॉडी आढळते. डॉ. गोखले सांगतात की ती एका मुलीची बॉडी आहे जिला गळा आवळून मारलं गेलं आणि नंतर ऍसिडने शरीर नष्ट करण्याचा प्रयत्न केला गेला..." डॉ. गोखले यावर म्हणाले, “ती गाडी कोण्या अनिता चौधरीची आहे आणि तिला गाडी चोरीला गेल्याचं माहितच नाही. शिवाय, ती बॉडी एकतर सुधा कानविंदे किंवा अनिता चौधरीची असावी अशी आपली शंका. पण दोघीही जिवंत आहेत...”

डॉ. गोखलेंचं म्हणणं पुढे नेत सचिन म्हणाला, “यातच आपल्याला आरे कॉलनीत अजून एक बॉडी सापडते आणि ती बॉडी जयराम डिटेक्टिव्हची असल्याचं आपल्याला समजतं. हे दोन्ही मृत्यू एकमेकांशी संबंधित आहेत का याचा संशय आपल्याला येतो...” सचिनचं बोलणं पुढे नेत आनंद म्हणाला, "त्या पंपावरच्या सोनूकडून आणि त्या कंडक्टरकडून आपल्याला एका दाढीवाल्याबद्दल समजतं आणि त्याचा माग काढत आपण इथे येतो. आणि त्या मुलीचा खून इथेच झाल्याचे पुरावे आपल्याला सापडतात. इतकंच नाही, तर जयरामचा या केसशी काहीतरी संबंध आहे हे सुद्धा समोर येतं. सरांचा तर्क परफेक्ट होता. जयरामचा खून आणि त्या मुलीचा खून, या दोन्ही एकाच केसच्या दोन बाजू आहेत. ही बाब आपल्याला सरांना कळवायला हवी...” इतकं बोलून आनंदने फोन काढला आणि प्रधानांचा नंबर मिळावला...

तिथे जीप एका इमारतीच्या आवारात शिरली. उमा आणि प्रधान एका घराच्या दारासमोर आले. बाजूला पाटी होती, मधुकर सबनीस. प्रधानांनी बेल वाजवताच एका साठीच्या आस-पास असलेल्या माणसाने दार उघडलं. प्रधान आणि उमाला समोर पाहून त्याने डोळ्यांवरचा चश्मा सारखा केला आणि दोघांकडे पाहू लागला. प्रधान म्हणाले, “तुम्ही मधुकर सबनीस का...” त्या माणसाने मान डोलावली तसे आपलं कार्ड दाखवत प्रधान म्हणाले, “मी सीनियर इन्स्पेक्टर प्रधान आणि या सब-इन्स्पेक्टर उमा. आम्ही तुमच्या बाईकबद्दल...” प्रधान बोलतच होते की माधुकर मध्येच बोलते झाले, “सापडली माझी बाईक. चला बरं झालं. लवकर सापडली म्हणायची. सकाळीच तर तक्रार करून आलो मी. द्या चावी द्या. आता त्या जयरामला गाडीकडे पाहूसुद्धा देणार नाही...” मधुकरचं बोलणं ऐकून प्रधान आणि उमा चक्रावले. उमा म्हणाली, “म्हणजे, तुम्ही जयरामला ओळखता...” हे ऐकून दोघांकडे पाहत मधुकर म्हणाले, “ओळखता... अहो तो माझा भाडेकरू आहे. या आत या...” दोघं घरात गेली. मधुकरने पुन्हा बोलायला सुरुवात केली, “साहेब, मी आणि माझी बायको शिल्पा, आम्ही दोघंच असतो इथे. माझी मुलगी वैशाली सिंगापूरला असते. हा आणि बाजूचा असे दोन्ही फ्लॅट आमचे आहेत. वैशाली लग्न करून सिंगापूरला गेल्यावर हे दोन्ही फ्लॅट सांभाळणं आम्हाला कठीण जाऊ लागलं. म्हणून एक फ्लॅट भाड्याने द्यायचं ठरलं...

सहा महिन्यांपूर्वी जेव्हा वैशाली आणि जावईबापू इथे आले होते, तेव्हा त्यांनीच हे सुचवलं. त्याप्रमाणे या जयरामला तो बाजूचा फ्लॅट भाड्याने दिला. हा जयराम म्हणे स्वत:ला गुप्तहेर म्हणवतो. त्यानेच माझी बाईक आवारात पाहिली आणि त्याबद्दल मला विचारलं. मी विचार केला, तेवढीच ती बाईक चलनात राहील. गाडीचं हवा-पाणी, पेट्रोल वगैरे जयराम पाहील या अटीवर मी त्याला बाईक वापरण्याची परवानगी दिली. दररोज सकाळी जयराम बाईक घेऊन जायचा आणि रात्री कितीही उशीर झाला तरी चावी मला आणून द्यायचा. परवापर्यंत सगळं ठीक होतं. काल जयराम जो गेला तो परतलाच नाही. हां, दुपारी आला होता. पण लगबगीने पुन्हा बाहेर पडला तो अजून त्याचा पत्ता नाही. मी रात्रीपासून त्याला इतके फोन केले, पण जवाबच नाही. म्हणून शेवटी थोड्या वेळापूर्वी मी तक्रार करून आलो...” सर्व ऐकून घेत प्रधान म्हणाले, “मि. सबनीस, जयरामचा खून झाला आहे. जिथे त्याची बॉडी मिळाली तिथेच तुमची बाईक पण मिळाली आहे...” हे ऐकून मधुकरना थोडा धक्का बसला. ते थोडे कोलमाडल्यासारखे झाले, तेव्हा उमाने त्यांना बसवलं आणि पाणी दिलं. पाणी पिऊन मधुकर थोडे स्थिरावले तेव्हा उमा म्हणाली, “मि. सबनीस, आम्हाला तो बाजूचा फ्लॅट पाहता येईल का, ज्यात जयराम राहत होता...”

मधुकरकडून बाजूच्या फ्लॅटची डुप्लीकेट चाव घेऊन प्रधानांनी लॉक उघडलं. दोघंही आत शिरली. एक हॉल, छोटं किचन आणि वॉशरूम इतकीच जागा होती. हॉलमध्ये एका बाजूला एक बेड होता ज्यावर चादरी अस्ताव्यस्त पडल्या होत्या. बेडच्या बाजूला असलेल्या टेबलवर कागदपत्र, काही कात्रणं, काही फोटोज यांचा पसारा पडला होता. एका बाजूला एक बंद कपाट होतं. टेबलवरची कागदपत्र पाहण्यात उमा गर्क झालेली पाहून प्रधान कपाटाकडे वळले. त्यांनी कपाट उघडण्याचा प्रयत्न केला. पण ते लॉक होतं. प्रधानांनी हँडलला बरेच हिसडे दिले आणि कपाट उघडलं. आत कपड्यांसह काही पैसे, मेकपचं सामान, काही फाईल्स असं बरंच काही होतं. हातात दाढी आणि फाईल्स घेत प्रधान म्हणतात, “बरेच केसेस हाताळत होता हा जयराम. बऱ्याच फाईल्स आहेत इथे. या दाढी-मिशा, या टोप्या,..” प्रधानांना दुजोरा देत उमा म्हणाली, “हो ना, या टेबलवर पडलेली कागदपत्र आणि फोटोही तेच सांगतात...” बोलता बोलता उमाची नजर एका कात्रणावर पडली. त्या कात्रणावर हेड लाईन होती, “कामोठे येथे लागलेल्या आगीत ग्लास फॅक्टरी जळून बेचिराख...”

प्रधानांना बोलवत उमाने ते कात्रण दाखवलं. प्रधानांनी त्या कात्रणातला मजकूर वाचला आणि म्हणाले, “यात तर त्या शाईन ग्लासेसच्या वर्कशॉपबद्दल लिहिलं आहे...” प्रधानांना दुजोरा देत उमा म्हणाली, “पण त्याचं कात्रण जयरामकडे काय करतंय...” बोलता बोलता प्रधानांनी त्यांच्या हातात असलेली एक फाईल उघडली. त्यातून एक फोटो खाली पडला. तो फोटो एका मुलीचा होता आणि फोटोच्या मागे काहीतरी लिहिलं होतं. उमा म्हणाली, “सर, फोटोच्या मागे काहीतरी लिहिलं आहे. रोझॅन, १२ मूनव्हिला, चेंबूर, शाईन ग्लासेस...” ते वाचून प्रधान विचारात पडले. उमाकडे पाहत ते म्हणाले, “कोण असावी ही रोझॅन... आणि शाईन ग्लासेसशी तिचा काय संबंध असावा...” प्रधान बोलत असताना उमाला टेबलवर अजून एक कागद सापडला, ज्यावर संतोष देसाई हे नाव लिहिलं होतं. प्रधानांना तो कागद दाखवत उमा म्हणाली, “सर, या कागदावर संतोष देसाई लिहिलं आहे. संतोष देसाई म्हणजे त्या शाईन ग्लासेसचे मालक ना... त्यांचं नाव जयरामकडे...”

प्रधान काही बोलणार इतक्यात त्यांचा फोन वाजला. पलिकडे आनंद होता, “यस आनंद. हां... आय न्यू इट. देयर इज अ कनेक्शन. आनंद, तू आणि सचिन, मी देतो त्या पत्त्यावर जाऊन रोझॅन नावाच्या मुलीची चौकशी करा. तिचा संबंध शाईन ग्लासेसशी असल्याचे काही पुरावे इथे जयरामच्या घरी सापडलेत. तिचा फोटोही मी पाठवतो तुला. आणि आम्ही त्या संतोष देसाईला जाऊन भेटतो...” फोन ठेवत प्रधान म्हणाले, “त्या शाईन ग्लासेसच्या वर्कशॉपमध्ये आनंद आणि सचिनला बरंच काही सापडलं आहे. त्या निनावी मुलीचा खूनही तिथेच झाल्याच्या खुणा तिथे आहेत. काही टायर मार्क्स सापडले आहेत. शिवाय या जयरामने लिहिलेला एक कागदही तिथे सापडला आहे. डॅट मीन्स देयर इज अ डेफिनेट कनेक्शन इन बोथ दीज मर्डर्स. आनंद आणि सचिन त्या रोझॅनची चौकशी करायला चेंबूरला निघालेत. आपण त्या संतोष देसाईला जाऊन भेटू. लेट्स गो...”

प्रधान आणि उमा जीपने निघाले. बराच प्रवास केल्यावर जीप एका बंगल्याच्या आवारात शिरली. वॉचमॅनने जीपला हटकलं तसं प्रधानांनी त्यांचं आय.डी. कार्ड दाखवलं. वॉचमॅनने सलाम ठोकला आणि मार्गातून बाजूला झाला. बंगला छोटेखानीच होता. एका बाजूला एक गाडी पार्क केलेली दिसली आणि गाडीच्या बाजूला एक बाईक उभी होती. जीप त्या गाडीच्या समोर लावत प्रधान आणि उमा उतरून आधी बाईककडे वळले. जंगलातून भरधाव वेगाने निघून गेलेली दुसरी बाईक हीच असावी ही शंका येऊन प्रधान आणि उमा बाईकचे टायर्स चेक करत होते. इतक्यात दारातून आवाज आला, "ती माझी गाडी आहे साहेब. काय हवं आहे तुम्हाला..." प्रधान आणि उमाने वळून पाहिलं तर एक जाडासा माणूस समोर उभा होता. त्याच्याकडे येत प्रधान म्हणाले, "मी सीनियर इंस्पेक्टर प्रधान आणि या सब-इंस्पेक्टर उमा. तुम्हीच संतोष देसाई... शाईन ग्लासेसचे मालक..." त्या माणसाने होकार देताच उमा म्हणाली, "आम्हाला तुमच्या कामोठेला असलेल्या वर्कशॉपबद्दल बोलायचं आहे..." संतोषने दोघांना आत बोलावलं आणि वॉचमॅनला हात करून स्वत: आत येत म्हणाला, "कामोठेचं वर्कशॉप. पण सर ते तर बंद आहे. जवळ जवळ दीड वर्ष झालं...

काय सांगू सर, ती जागा म्हणजे पनवतीच आहे. आधी ज्याच्याकडे होती त्याला धंद्यात खोट बसली. अर्ध्या किमतीत मला जागा विकली त्याने. मीही विचार केला, मुंबईबाहेर धंदा वाढवायला ही जागा कामी येईल. पण कसलं काय साहेब... वर्षभरापूर्वी तिथे आग लागली. माझं खूप नुकसान झालं त्या आगीमुळे. म्हणून मग तिकडचा सगळा कारभार गुंडाळला. आता मी मुंबईतूनच सांभाळतो. थोडा ताण प़डतो, पण इलाज नाही..." संतोषचं म्हणणं ऐकून प्रधान म्हणाले, "मग विकली का नाही ती जागा. दीडेक वर्ष तशीच का ठेवली..." प्रधानांकडे पाहत संतोष म्हणाला, "साहेब, त्या जागेबद्दल सर्वांना माहित आहे. म्हणून कोणी ती जागा घ्यायला तयार नाही. मी बरेच प्रयत्न केले. पण काही उपयोग नाही झाला..." संतोषला मध्येच तोडत उमा म्हणाली, "मग एखादा वॉचमॅन किंवा गार्ड तरी नेमायचा तिथे..." उमाकडे पाहून संतोष हसत म्हणाला, "मॅडम, माझं खूप नुकसान झालं त्या जागेमुळे. त्या आगीत माल तर गेलाच. पण तिथे ठेवलेली मशीन्सदेखील निकामी झाली. जागेचा टॅक्स तर देतोच आहे मी सरकारला. अजून सिक्यूरिटी ठेवून तो खर्च का सोसू मी... पण साहेब, इतक्या काळानंतर त्या वर्कशॉप बद्दल तुम्ही का चौकशी करताय..."  प्रधान आणि उमाने एकमेकांकडे पाहिलं. मग संतोषकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "मि. देसाई तुमच्या त्या जागेचा वापर एका खुनासाठी झाला आहे..."

हे ऐकून संतोषला धक्का बसला. स्वत:ला सावरत तो म्हणाला, "साहेब. मला या याबद्दल काहीच माहित नाही..." हे ऐकून पुढे येत उमा म्हणाली, "माहित कसं नाही... मि. संतोष, जागा तुमची, चाव्या तुमच्याकडे, तिथे कोणी वॉचमॅन नाही, जागा शहरापासून आणि हायवेपासून लांब, तुमच्या वर्कशॉपच्या आजू-बाजूच्या फॅक्टऱ्या आणि गोडाऊन्स काही अंतरावर, या सगळ्याचा फायदा उचलून तुम्हीच खून केला नाही कशावरून..." उमाचा चढा आवाज ऐकून संतोष थोडा घाबरला. मग गळ्याला हात लावत म्हणाला, "धंद्याची शप्पथ मॅडम. मला या बद्दल काहीही माहीत नाही. सर, ग्लासना लावलेल्या फ्रेम्स बदलून नवीन फ्रेम्स बसवण्याचा धंदा आहे माझा. आधी मुंबईहून काम पहायचो. कामोठ्याची जागा मिळाल्यावर धंद्याचा काही भाग तिथून करू लागलो. पण तेवढंच साहेब. मी गेलं दीड वर्ष तिथे फिरकलोच नाही. जागा विकायची जबाबदारीसुद्धा मी माझ्या मॅनेजर गगनवर सोपवली. अधून-मधून जागेसाठी गिऱ्हाईक आलं म्हणून गगन माझ्याकडे चाव्या मागायला येतो. तेवढाच काय तो माझा संबंध. सेन्ड-ऑफच्या दिवशी जो मी शेवटचा तिथे गेलो, त्यानंतर त्या जागेकडे तोंडही फिरवलं नाही..." सेन्ड-ऑफ हा शब्द ऐकताच प्रधान आणि उमाने एकमेकांकडे पाहिलं. मग संतोषकडे पाहत दोघं एकदम म्हणाली, "सेन्ड-ऑफ... म्हणजे..."

तेव्हा संतोषने बोलायला सुरुवात केली, "साहेब त्या आगीत सगळा माल नष्ट झाला. मशीन्स निकामी झाली. मग मी तिथलं काम बंद करण्याचा निर्णय घेतला. तिथे सात वर्कर्स आणि दोन ऑफिस स्टाफ, असे नऊ जण काम करायचे. तिथलं काम बंद झाल्यावर त्या सर्वांना मुंबईतल्या फॅक्टरीत काम देतो असं सांगितलं मी. पण दोघं-तिघं सोडले तर बाकी सर्वांनी नकार दिली. मी सर्वांचे पगार दिले आणि जवळच असलेल्या हॉटेलमध्ये त्यांना सेन्ड-ऑफ दिला. तिथे काढलेले फोटोही आहेत माझ्याजवळ. ते दाखवू का तुम्हाला..." प्रधानांनी होकार देताच संतोष बेडरूमकडे गेला. उमाकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "काय वाटतं तुला, हा खरं बोलतोय..." बेडरूमच्या दिशेने पाहत उमा म्हणाली, "सर, संशय अजूनही संतोषवरच आहे मला. पण तो गगनही असू शकतो. चाव्या तर त्याच्याकडेही असतात कधीतरी..."

दोघं बोलत असताना संतोष एक अल्बम घेऊन आला. एकेक फोटो पाहत असताना एक ग्रूप फोटो समोर आला. त्यातल्या दोघांचे चेहरे पाहून उमा आणि प्रधान आश्चर्यचकित झाले. उमा म्हणाली, "सर हे दोघं तर..." त्यावर संतोष म्हणाला, "हे माझ्या ऑफिस स्टाफ पैकी दोघं आहेत..." यावर प्रधान काही बोलणार इतक्यात त्यांचा फोन वाजला. समोरून आनंद म्हणाला, “सर, इथे चेंबूरला रोझॅन जिथे राहत होती तिथे आम्ही गेलो. आम्हाला तिची एक मैत्रीण शलाका भेटली. सर, शलाकाचं म्हणणं आहे, रोझॅन गेले दोन-तीन दिवस आलीच नाही घरी. परवा तिचा फोन आला की ती काही दिवस बाहेरगावी जात आहे. त्यानंतर काही खबर नाही तिची. सर, तुम्ही पाठवलेल्या फोटोमधली मुलगी रोझॅन नाही. शलाकानेही त्या मुलीला ओळखलं नाही. रोझॅनचा फोटो पाठवला आहे तुम्हाला. आम्ही दोघं चौकीकडे यायला निघालो आहोत...” फोन बंद झाला. प्रधानांनी आनंदने पाठवलेला फोटो पाहिला आणि त्यांचे डोळे विसफारले. तो फोटो संतोषला दाखवत प्रधानांनी विचारलं, “ही मुलगी तुमच्याकडे कामाला होती ना...” फोटो पाहत संतोष म्हणाला, “हो सर, हिचं नाव रोझॅन आहे. त्या कामोठेच्या वर्कशॉपमध्ये ही ऑफिस सांभाळायची. त्या ग्रूप फोटोमध्ये पण आहे ती...” प्रधानांनी लगेच आनंदला फोन लावला, “आनंद, मी तुला एक पत्ता पाठवत आहे. तू आणि सचिन ताबडतोब तिथे पोहोचा. वी हॅव्ह गॉट आवर बर्ड...” प्रधानांनी फोन ठेवला आणि उमासह तडक निघाले...

उमाने बेल वाजवली. दार उघडताच समोरची व्यक्ती चपापली. ती अनिता होती. मागे सरकत म्हणाली, "तुम्ही... परत... आता काय राहिलं..." उमा आणि प्रधान आत गेले. अनिताकडे पाहत उमा म्हणाली, "तुम्ही बाहेर निघालात वाटतं. पण तुम्हाला जाणं कँसल करावं लागेल..." यावर आश्चर्य व्यक्त करत असलेल्या अनिताकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "मॅडम, या आधी आम्ही तुम्हाला इथे भेटलो तेव्हा तुमची गाडी गायब झाल्याचं समजलं ना आपल्याला... ती गाडी कशी गायब झाली हे तुम्हाला सांगावं म्हणून आलो इथे..." "मला काहीही ऐकून घ्यायचं नाही..." असं म्हणत अनिता किचनच्या दिशेने जाऊ लागली. उमाने तिचा हात धरून तिला फिरवलं आणि एक थोबाडीत लगावली. त्या धक्क्याने अनिताचा तोल गेला आणि ती सोफ्यात आदळली. त्याच वेळी जयेशला घेऊन सचिन आणि आनंद किचनच्या दिशेने आत आले. जयेशला अनिताच्या शेजारी बसवत आनंद म्हणाला, "सर हा मागच्या दाराने बाहेर पळाला. आम्ही याला हटकलं तर आरेरावी करू लागला..." आनंदचं म्हणणं पुढे नेत सचिन म्हणाला, "म्हणून सर याच्या मुसक्या बांधून आम्ही याला इथे आणलं..."

दोघांवर नजर रोखत प्रधान म्हणाले, "आता ताबडतोब पोपटपंची सुरू करा... नाहीतर..." प्रधानांची जरब पाहून दोघंही घाबरली आणि अनिताने बोलायला सुरुवात केली, "मी अनिता चौधरी नाही. माझं नाव रोझॅन आहे. मी आणि जयेश, शाईन ग्लासेसच्या कामोठेच्या वर्कशॉपचं ऑफिस सांभाळायचो. गगनसाहेब महिन्यातून एक चक्कर टाकायचे. बाकी आम्ही दोघंच तिथे असायचो. हळू हळू आमच्यात मैत्री झाली आणि त्याचं रुपांतर प्रेमात झालं. वर्कशॉप सहा वाजता बंद व्हायचं. त्यानंतर आम्ही दोघं इथे वेळ घालवायचो..." रोझॅनचं म्हणणं पुढे नेत जयेश म्हणाला, "आमचं सुरळीत चालू होतं. पण दीड वर्षापूर्वी एक दिवस गगन म्हणाला की इथे ऑडिट होणार आहे. तेव्हा आम्ही घाबरलो. कारण अकाऊंट्समध्ये फेरफार करून आम्ही बरेच पैसे मिळवले होते. ऑडिट झालं असतं तर आमची चोरी, आमचे संबंध उघडकीस आले असते. म्हणून आम्ही शॉर्टसर्किट घडवलं. ते वर्कशॉप राख झालं. त्यात अकाऊंट्स पण जळले. देसाईने वर्कशॉप बंद केलं आणि आम्हाला मुंबईला येण्यासाठी विचारलं. मुंबईत आम्हाला असं भेटता आलं नसतं. म्हणून आम्ही नकार दिला...

आमच्याकडे बऱ्यापैकी पैसा जमा झाला होता. मी नवा व्यवसाय सुरू केला. पण त्याबद्दल अनिताला माहित नव्हतं. तिला हेच वाटत होतं की मी अजून शाईन ग्लासेसमध्येच आहे. आता रोझॅनला भेटणं अजून सोपं झालं होतं. बाहेर कुठे भेटण्यापेक्षा ते बंद वर्कशॉप जास्त सेफ होतं. मी वर्कशॉपच्या चाव्यांची डूप्लिकेट बनवून घेतली होती आणि वर्कशॉपला एक वळकटी आणि पाण्याचा माठही ठेवला. जवळ जवळ रोजच आम्ही त्या वर्कशॉपला भेटत होतो. कधी कधी तर आम्ही तिथे रात्रही घालवायचो. सगळं कसं छान सुरू होतं. कालही आम्ही दोघं असेच भेटलो. पण न जाणो अनिता तिथे कशी कडमडली. तिने पुरुषी कपडे घातले होते. त्या डिटेक्टिव्हनेच हा पत्ता दिला होता अनिताला. पत्ता लिहिलेला कागद घेऊन ती तिथे पोहोचली आणि आम्हाला नको त्या अवस्थेत पाहून तमाशा करू लागली..." पुढे बोलत रोझॅन म्हणाली, "अनिताला समोर पाहून आम्ही गडबडलो. मी ताबडतोब तिचं तोंड दाबलं. जयेशने अनिताच्या हातून कागद खेचून फाडून टाकला आणि माझ्या मदतीला आला. आम्ही दोघांनी तिला गादीवर झोपवली. मी तिचे हात गच्च धरून ठेवले आणि जयेशने तिचा गळा आवळला. अनिताची थोडी तडफड झाली आणि तिने प्राण सोडला...

अनिता मेल्यावर घडला प्रकार आमच्या लक्षात आला. अनिताचं प्रेत आमच्यासमोर पडलं होतं. काय करावं हे मला सुचत नव्हतं. मग जयेशला युक्ती सुचली आणि आम्ही अनिताच्या बॉडीला खाली आणलं..." रोझॅनने जयेशकडे पाहिलं तसा जयेश पुन्हा बोलू लागला, "या वर्कशॉपमध्ये आरशाच्या मेटल फ्रेम्स री-सायकल केल्या जायच्या. मेटल वितळवण्यासाठी वर्कशॉपमध्ये एक स्प्रे होता. स्प्रेच्या नोझलमध्ये ऍसिड असलेली कॅप्सूल घालून फ्रेम्सवर स्प्रे केलं जायचं. मेटल वितळायचं आणि नवीन फ्रेम्ससाठी लिक्विड मेटल तयार व्हायचं. ज्या दिवशी आग लागली त्या दिवशी एक ऍसिड कॅप्सूल नोझलमध्ये घातली गेली होती पण तिचा वापरच झाला नाही. मी तोच स्प्रे वापरायचं ठरवलं. अनिताच्या प्रेताला त्या स्प्रेला साखळदंडांनी बांधलं आणि स्प्रे ऑन केला. डोक्यापासून सगळं शरीर वितळू लागलं. पण तेवढ्यात कॅप्सूलमधलं ऍसिड संपलं. बॉडी पूर्ण नष्ट नाही होऊ शकली. मी वर्कशॉपच्या बाहेर डोकावलं तर अनिता तिची गाडी घेऊन आली होती. मला एक कल्पना सुचली. मी वेषांतर केलं. रोझॅनला इथे भेटायला येताना करायचो तसं. मग आम्ही दोघांनी अनिताची बॉडी खाली उतरवली. ती जड बॉडी जमिनीवर सांडलेल्या ऍसिडमध्ये पडली. आम्ही बॉडी एका बोरीमध्ये घातली आणि बोरी फरफटत नेऊन अनिताच्या गाडीत ठेवली. मी रोझॅनला घरी पाठवलं आणि स्वत: अनिताची गाडी घेऊन निघालो. माझी आयडिया होती, गाडी एखाद्या निर्जन स्थळी नेऊन अनिताला ड्रायव्हर्स सीटवर बसवायचं आणि गाडी पेटवून द्यायची. पण..."

जयेशला मध्येच तोडत प्रधान म्हणाले, "पण तुमचं नशीब खराब निघालं. बाबूने पेट्रोल पम्पावरून गाडी पळवली आणि घाटाच्या तोंडाशी त्याने ऍक्सीडेंट केला. तेव्हा अनिताची बॉडी उघडकीस आली..." जयेश पुन्हा बोलू लागला, "गाडी पळवली तेव्हा काय करावं मला समजत नव्हतं. मी बस पकडून परत निघालो. बॉडी समोर येणार हे मला कळून चुकलं होतं. तेवढ्यात मला आठवलं की माझी बाईक वर्कशॉपच्या बाहेरच होती. मी लगेच उतरलो आणि बाईक घ्यायला गेलो. यातून कसं वाचायचं आणि त्या जयरामचं काय करायचं हेच विचार करत होतो. अनिताची पर्स रोझॅन घेऊन गेली होती. मी रोझॅनला अनिताचा फोन चेक करून जयरामला अनिताच्याच फोनवरून फोन करून आरे कॉलनीत बोलवायला सांगितलं. जयराम कसा येतोय आणि कसा दिसतो हेसुद्धा रोझॅनने शोधून काढलं. मी जयरामला गाठलं आणि डोक्यात दगड घालून त्याला ठार मारलं. त्याच्या प्रेताची विल्हेवाट लावणारच होतो, की मला कुत्र्याच्या भुंकण्याचा आवाज आला. मी जयरामची बॅग खेचली आणि लगेच तिथून सटकलो. मग अनिताचा खून पचवण्यासाठी मी रोझॅनला घरी येऊन अनिता बनून रहायला सांगितलं. पण हे सगळं तर मी म्हणतोय. तुम्ही लोक सिद्धच करू शकत नाही की हे खून मी केलेत...”

जयेश बोलतच होता, की प्रधानांना डॉ. गोखलेंचा फोन आला, "येस डॉक..." डॉ. गोखलेंचं म्हणणं ऐकून जयेशकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "जयेश, जरी अनिताच्या शरीराचा अर्धा भाग विद्रूप झाला असला, तरी आमच्या डॉ. गोखलेंनी शरीराला बोलतं केलं. तिच्या हातांवर, पायांवर, आणि तिथे सापडलेल्या साखळदंडांवर तुझे आणि रोझॅनचे फिंगर प्रिंट्स सापडलेत. संतोष देसाईच्या अल्बममध्ये तुमचे फोटो आहेत. शिवाय संतोष आणि गगन आहेतच साक्ष द्यायला. आणि हो, तुझ्या बाईकच्या साईड डिककीत आम्हाला जयरामची ही बॅग सापडली ज्यात तुम्ही दोघं गुन्हेगार असल्याचे सबळ पुरावे आहेत. आता काय म्हणणं आहे तुझं..." हे ऐकून जयेश काही बोलत नाही हे पाहून प्रधान खूप चिडले. दोघांकडे नजर रोखून पाहत ते म्हणाले, "काय म्हणावं तुम्हा दोघांना... स्वार्थापोटी, बतफैलपणापोटी एक नाही, दोन नाही तर तीन तीन अपराध केलेत तुम्ही. देसाईच्या व्यवसायाचं नुकसान केलंत, अनिता आणि जयराम या दोन निष्पाप जिवांची हत्या केलीत. तुम्हाला फाशीची शिक्षा सुद्धा कमी आहे..."

समाप्त.

@ अनिकेत परशुराम आपटे.

ऍसिड रेन (पहिला भाग)...

पहिला भाग...

दुपारचे चार वाजले होते. जुना मुंबई-पुणे महा-मार्ग. घाट नुकताच सुरू झाला होता. निळ्या रंगाची क्रेटा रस्त्यावरून चालली होती. अनूप गाडी चालवत होता आणि त्याची बायको रश्मी बाजूला बसली होती. "अनूप, घाट सुरू झाला आहे. जरा हळू..." रश्मीच्या या बोलण्यावर अनूप हसला आणि नजर समोर ठेवतच म्हणाला, "तू पण एक नंबरची भित्री आहेस. लग्नाआधी बाईक फास्ट चालवतो म्हणून मला हैराण करायचीस. आता गाडी घेतली तरीही तेच. बरं बाई, हळू चालवतो बस..." दोघांचा संवाद सुरू असताना एक पांढरी इनोव्हा गाडी भरधाव वेगाने अनूप-रश्मीच्या गाडीला जवळ-जवळ खेटून गेली...

अचानक गाडी क्रॉस झाल्याने अनुपचा कंट्रोल सुटला. पण लगेच स्थिर होत अनुपने गेयर बदलला आणि त्या इनोव्हामागे जाऊ लागला. थोडी मोकळी जागा पाहून अनुपने इनोव्हाला ओव्हर्टेक केलं आणि आपली गाडी जवळ नेत इनोव्हा बाजूला दाबली. एकदम जवळ आलेली गाडी पाहून इनोव्हावाल्याने गाडी वळवली आणि ब्रेक मारला. रस्त्याच्या बाजूला असलेल्या रेलिंगला गाडी धडकली आणि थांबली. इनोव्हाचा ड्रायव्हर खाली उतरला तसा, रश्मीकडे पाहत, "तू इथेच थांब..." असं म्हणून,  अनुपही बाहेर आला. तो इनोव्हाचा ड्रायव्हर थोडा लुकडा-सुकडाच होता. अनुपने लगेच त्याच्या कॉलरला हात घातला...

दोघांची बाचा-बाची, धक्का-बुक्की सुरू झाली तशी रश्मी बाहेर आली. काही प्रवासी आपापल्या गाड्या थांबवून तिथे जमू लागले. गर्दी वाढत गेली. एक पोलिस मोबाईल व्हॅन तिथून जात होती. गर्दी पाहून व्हॅन थांबली आणि दोन गणवेषधारी बाहेर पडले. गर्दीला बाजूला सारत, अनुप, रश्मी आणि ड्रायव्हर जिथे होते, तिथे ते दोघं आले. तो ड्रायव्हर निसटण्याचा प्रयत्न करत होता. रश्मी अनुपला मागे खेचत होती पण अनुपने त्या ड्रायव्हरची कॉलर घट्ट धरून ठेवली होती. "काय रे... काय गडबड आहे..." हा आवाज येताच अनुपची पकड सैल झाली. अनुपच्या हाताला झटका देऊन तो ड्रायव्हर रश्मीला बाजूला सारत सटकू लागला पण त्या गणवेषधाऱ्यांपैकी एकाने त्याला पकडलं...

"काय रे कुठे पळतोस... काय चाललंय इथे..." ड्रायव्हरला पकडलेल्या हवालदाराने हा सवाल केला आणि ड्रायव्हरने काही बोलायच्या आधी अनुपच सुरू झाला, "साहेब, हा रॅश ड्रायव्हिंग करत होता. माझ्या गाडीला जवळ-जवळ धडक दिली याने. याला थांबवून मी जाब विचारला तर हा हमरी-तुमरीवर आला. पळून जायचा प्रयत्न करू लागला. म्हणून मी याला धरलं..." हे ऐकून मोठे डोळे करत तो हवालदार म्हणाला, "काय रे, नाव काय तुझं... हे सांगतात ते खरं आहे का... तुझ्याकडे पाहून, ही गाडी तुझी असावी असं वाटत नाही..." बोलता बोलता हवालदाराने त्या ड्रायव्हरच्या मानेला झटका दिला. तसा हात जोडून तो ड्रायव्हर म्हणाला, "साहेब, मी बाबू. जरा घाईत होतो म्हणून चूक झाली. परत नाही करणार साहेब..." तो हवालदार आपल्या साथिदाराकडे पाहत म्हणाला, "सोनटक्के, जरा गाडी चेक कर... मला तर काहीतरी गडबड वाटते..."

हवालदार सोनटक्के गाडी चेक करू लागला आणि काही क्षणातच त्याने आवाज दिला, "सावंत, इकडे या लवकर..." हे ऐकताच सावंतने बाबूची गचांडी धरली आणि इनोव्हाच्या मागच्या बाजूला गेला. रश्मी, अनुप आणि इतर बघेही होतेच बरोबर. मागे पोहोचल्यावर सोनटक्के म्हणाला, "सावंत, गाडीची डिक्की उघडी आहे. आत काय आहे ते बघा जरा..." सावंतने बाबूला सोनटक्केच्या हाती दिलं आणि गाडीकडे वळला. मागचा भाग अर्धवट उघडा होता. सावंतने दार वर करून लॉक केलं. आत पाहताच सर्वांना धक्का बसला आणि रश्मी जोरात किंचाळली. आत एक बोरी होती. बोरीच्या आस-पास लाल रंगाचा पदार्थ होता आणि बोरीच्या एका भागातून एक हात बाहेर आलेला दिसत होता...

थोड्याच वेळात तिथे एक जीप येऊन थांबली. सीनियर इन्स्पेक्टर प्रधान, सब-इन्स्पेक्टर उमा, सब-इन्स्पेक्टर सचिन आणि इन्स्पेक्टर आनंद जीपमधून उतरले. सर्वजण इनोव्हापर्यंत पोहोचले. प्रधानांना पाहून सोनटक्केने सलाम ठोकला आणि सावंतने त्यांना अभिवादन केलं. मान हलवत प्रधान म्हणाले, “काय झालं इथे...” बाबूला सोनटक्केच्या ताब्यात देऊन पुढे येत सावंत म्हणाला, “सर, मी सावंत. आणि हा सोनटक्के. आम्ही मोबाईल व्हॅनने या रस्त्यावर गस्त घालतो. खोपोली ते लोणावळा अशी आमची ड्यूटी आहे. आत्ता खोपोलीकडे जाताना आम्हाला ही गर्दी दिसली...” सावंतचं म्हणणं पुढे नेत सोनटक्के म्हणाला, “होय सर. आम्ही इथे आलो तर हे नवरा-बायको या बाबूशी भांडत होते. आम्हाला बाबूचा संशय आला म्हणून आम्ही गाडी तपासली तर हे प्रेत सापडलं. सर ही गाडी कोणी अनिता चौधरीच्या नावावर आहे...”

तपास सुरू झाला. प्रधान गर्दीशी संवाद साधू लागले. उमा रश्मी आणि अनुपकडे वळली, सचिन इनोव्हा चेक करू लागला तर आनंद बोरी तपासत होता. बोरी ज्या बाजूने उघडी होती, त्याच बाजूने हात बाहेर आला होता. आनंदने बोरीचं तोंड उघडलं तसं आतून एक प्रेत बाहेर पडलं. ते प्रेत रक्ताने पूर्ण माखलं होतं. प्रेत पाहून रश्मीला भोवळ आली. उमाने तिला तिच्या गाडीपर्यंत नेलं. आत बसवून तिला पाणी देत विचारलं, “आर यू ओके...” रश्मीने मानेनेच होकार दिला. गर्दीकडे पाहत प्रधान म्हणाले, “हे पहा, ही पोलिस केस आहे. तुम्ही सर्व जरा लांब उभे रहा...” बॉडी पाहून मग गाडीकडे पाहत आनंदने बाबूची गचांडी धरली. त्याला हलवत आनंद म्हणाला, “बाबू नाव तर तुझं. या इनोव्हाचा आणि तुझा काही मेळ बसत नाही. खरं सांग काय भानगड आहे. कोणाचं आहे ते प्रेत...” बाबू काही बोलत नाही म्हटल्यावर सचिन पुढे झाला आणि हात उगारून म्हणाला, “बाबू, बऱ्याबोलाने सांग नाहीतर...”

बाबू थोडा घाबरला आणि बोलता झाला, “मारू नका साहेब. मी सगळं सांगतो. मी बाबू. खोपोली ते लोणावळा या भागातल्या पेट्रोल पंपांवर येणाऱ्या गाड्या चोरण्याचं माझं काम आहे. घाटाच्या सुरुवातीला असलेल्या पंपावर ही इनोव्हा मला दिसली. पेट्रोल भरलं जात असताना गाडीतला ड्रायव्हर उतरून टॉयलेटच्या दिशेने गेला. संधी साधून मी गाडी पळवली. कोणी मागे येईल या भीतीने मी फास्ट चालवत होतो. मला तर माहीतच नव्हतं, की गाडीत हे......” बाबू गप्प झाला. सचिन म्हणाला, “गाडीचा ड्रायव्हर... पण गाडी तर अनिता चौधरीच्या नावावर आहे...” प्रधान पुढे येत म्हणाले, “आनंद, सचिन, या बाबूला घेऊन घाटाजवळच्या पंपावर जाऊन चौकशी करा. अँड कीप मी पोस्टेड...”

सोनटक्के आणि सावंतकडे पाहत प्रधान म्हणाले, “ही केस आता आम्ही ताब्यात घेतो. तुम्ही खूप चांगलं काम केलंत. मी हे नक्कीच लक्षात ठेवेन... अजून एक करा. तुमच्यापैकी एक जण इथे थांबा. ही इनोव्हा आणि ही बॉडी घेऊन जायला आम्हाला मदत होईल...” बाबूला घेऊन आनंद आणि सचिन त्याच मोबाईल व्हॅन मधून सावंतसोबत पेट्रोलपंपाकडे रवाना झाले. सोनटक्के मात्र लॅबचा पत्ता घेऊन इनोव्हा आणि बॉडी डॉ. गोखलेंकडे घेऊन गेला. अनुपकडे येत उमा म्हणाली, “मि. अनुप, दुसऱ्याने चुकीची गाडी चालवली म्हणून आपण संयम सोडायचा नसतो. आपल्यावर अवलंबून किंवा आपल्यावर प्रेम करणारी माणसं आहेत हे ध्यानात असू दे...” अनुपने मानेने समर्थन दर्शवलं. अनुप आणि रश्मीचे फोन नंबर्स आणि दोघांचा पत्ता उमाने डायरीमध्ये लिहून घेतला. अनुपजवळ येत प्रधान म्हणाले, “मि. अनुप, आत्ता आम्ही तुम्हाला अडवणार नाही. पण गरज भासलीच, तर तुम्हाला बोलावून घेऊ. आता तुम्ही जाऊ शकता...” क्रेटा तिच्या दिशेने निघून गेल्यावर उमाकडे वळत प्रधान म्हणाले, “उमा, या पेपर्सवर अनिता चौधरीचा पत्ता आहे. लेट्स गो अँड मीट हर...”

जीप एका घराजवळ थांबली. गेटवर एक पाटी होती ज्यावर लिहिलं होतं, “चौधरी भवन.” उमा आणि प्रधान दाराजवळ आले. दार आतून बंद होतं. बेल वाजताच एका माणसाने दार उघडलं. पुढे होत उमा म्हणाली, "मी सब इंस्पेक्टर उमा आणि हे सीनियर इन्स्पेक्टर प्रधान. आम्हाला तुमच्या..." उमा पुढे काही बोलणार इतक्यात आतून आवाज आला, "जयेश... कोण आहे रे...???" हे वाक्य बोलत एक मुलगी बाहेर आली. तिच्याकडे पाहत उमाने विचारलं, "या..." तो माणूस म्हणाला, "ही अनिता चौधरी. माझी बायको. आणि मी जयेश चौधरी... अनिता, दोघं पोलिस आहेत. पण तुम्ही इथे..." यावर उमा म्हणाली, “आम्हाला तुमच्या गाडीबद्दल बोलायचं आहे. एम.एच. ०२ के ५३२४ ही इनोव्हा तुमची आहे का...” या प्रश्नावर जयेशने होकारार्थी मान हलवली. अनिता म्हणाली, “हो. माझ्याच नावावर आहे ती गाडी. पण ते तुम्हाला कसं माहीत... नाही म्हणजे गाडी तर बाहेरच उभी आहे...” अनिताकडे पाहत प्रधान म्हणाले, “गाडी बाहेर उभी आहे... मिसेस अनिता, तुमची गाडी आम्हाला मुंबई-पुणे हायवेवर मिळाली आहे आणि त्यात एक डेड बॉडी सापडली आहे...”

हे ऐकताच अनिता आणि जयेश दोघांनाही आश्चर्य वाटलं. जयेश म्हणाला, “कसं शक्य आहे... गाडी तर बाहेर आहे...” बोलता बोलता जयेश घराबाहेर पडला. अनिता, उमा आणि प्रधान जयेशच्या मागून घराबाहेर पडले. जयेश गॅरेजकडे वळला. तिथे गाडी नाही हे पाहून तो चपापला. अनिताकडे पाहत जयेश म्हणाला, “अनिता, अगं गाडी कुठे गेली... काल संध्याकाळपर्यंत तर इथेच होती...” जयेशकडे संशयाने पाहत उमा म्हणाली, “म्हणजे, गॅरेजमधून, तुमच्या घरासमोरून गाडी गायब झाली आणि तुम्हाला माहीतही नाही...” उमाच्या या प्रश्नावर अनिता म्हणाली, “मॅडम, काल संध्याकाळी आम्ही पिक्चरला गेलो होतो. ट्रॅफिक टाळायला आम्ही जयेशची बाईक घेऊन गेलो. तेव्हा तर गाडी इथेच होती...” प्रधान आणि उमाने एकमेकांकडे पाहिलं. प्रधान म्हणाले, “ठीक आहे मि. जयेश, तुर्तास तरी आम्ही निघतो. तुमची गाडी आमच्याकडे आहे. ती तुम्हाला लवकरच मिळेल...”    

उमा आणि प्रधान लॅबकडे निघाले. उमा म्हणाली, “म्हणजे खुन्याने अनिताची गाडी पळवली. मग खून केला. मग बॉडी त्याच गाडीच्या डिक्कीत एका बोरीमध्ये ठेऊन गाडी घाटाच्या दिशेने घेऊन गेला... साऊंड्स वियर्ड... ” उमाला उत्तर देत प्रधान म्हणाले, “चौधरी भवनवर कोणी वॉचमॅन नव्हता. जयेश आणि अनिता दोघंही घरात नव्हती. अशा परिस्थितीत गाडी पळवणं सहज शक्य आहे. पण त्याने चावी कुठून मिळवली असेल... उमा, जयेशला कॉल कर आणि चावीबद्दल विचार...” उमाने जयेशला फोन केला. थोडा वेळ बोलणं झाल्यावर फोन ठेऊन उमा म्हणाली, “सर, जयेशचं म्हणणं आहे, तो गाडीची एक चावी गाडीच्या डॅशबोर्डमध्ये ठेवतो. त्या खुन्याने याच गोष्टीचा फायदा उचलला असावा. पण सर, डॅशबोर्ड म्हणजे गाडीच्या आत. मग दार कसं उघडलं असेल...” उमाला उत्तर देत प्रधान म्हणाले, “खिडकीची काच जरा जारी खाली असेल तर दार उघडता येऊ शकतं. मग  कुत्सित हसत प्रधान म्हणाले, “रिकामं घर, गाडीच्या डॅशबोर्डमध्ये चावी, हे म्हणजे गुन्ह्याला खुलं आमंत्रण. मग हीच लोकं नुकसान झालं म्हणून बोंबलतात. असो. लेट्स सी व्हॉट डॉक हॅज टू से...”

डॉक्टर गोखले बॉडी तपासत होते. प्रधान आणि उमा बाजूला उभे होते. थोड्याच वेळात डॉ. म्हणाले, "बॉस, फार वाईट पद्धतीने मारलंय हिला..." "हिला... म्हणजे..." डॉ. गोखलेंना मध्येच तोडत उमाने विचारलं. उमा आणि प्रधानांकडे पाहत डॉ. गोखले म्हणाले, "प्रधानसाहेब हे प्रेत एका मुलीचं आहे. डोक्यावर केस नाहीत आणि अंगात पुरुषी पेहराव, यामुळे हा पुरूष असावा ही शंका बरोबर आहे. पण मी पूर्ण बॉडी चेक केली आहे. ही एक मुलगी आहे. हिचं वय साधारण २४-२५ असावं..." “डॉक्टर, हिचा मृत्यू कशाने झाला असावा..." प्रधानांच्या या प्रश्नावर डॉ. गोखले म्हणाले, "हिचा मृत्यू गुदमरल्याने झाला आहे. हिची श्वासनलिका दाबली गेली आहे. बहुतेक कोणीतरी हिचा गळा आवळला..."

"गुदमरल्यामुळे... मग हिच्या बॉडीवर साचलेलं रक्त..." उमाच्या या शंकेवर डॉ. गोखले म्हणाले, "हे रक्त, तिचं शरीर बाजल्यामुळे आणि वितळल्यामुळे बाहेर आलं आहे..." डॉ. गोखलेंच्या या बोलण्यावर प्रधानांना नवल वाटलं. डॉ. गोखले पुढे म्हणाले, "या मुलीला मारल्यानंतरही त्या खुन्याला समाधान नाही मिळालं. आधी तिचा गळा दाबला. तिचा मृत्यू झाल्यावर तिच्या शरीरावर ऍसिड टाकलं गेलं..." हे ऐकल्याबरोबर उमाने डोळे गच्च बंद केले. मग डोळे उघडत ती म्हणाली, “इतकं क्रूर आणि अमानुष कसं असू शकतं कोणी... पण मारल्यावरही असं करण्याचं काय कारण असावं... "मला वाटतं, या मुलीची ओळख पटू नये म्हणून ऍसिडचा वापर केला असावा..." प्रधानांचं हे बोलणं ऐकून डॉ. गोखलेंनी अंगठा दाखवला. स्मित करत प्रधान म्हणाले, "पण डॉक, मला एक शंका आहे..." प्रश्नार्थक नजरेने प्रधानांकडे पाहणाऱ्या उमा आणि डॉ. गोखलेंकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "ही मुलगी तर मेली. ऍसिड टाकताना ती हालचाल करणार नव्हती. तरीही संपूर्ण शरीरावर ऍसिड यूनिफॉर्म पडलेलं नाही वाटत. कमरेच्या खालचा भाग, वरच्या भागाच्या तुलनेत कमी बाजलेला दिसतो. पुन्हा तळवे जास्त भाजलेत पण हिच्या कोपरापासूनचे पुढचे हात मात्र कमी भाजलेत. ही गोष्ट समजली नाही..."

टाळ्या वाजवत डॉ. गोखले म्हणाले, "वाह प्रधान साहेब. काय नजर आहे तुमची... परफेक्टली राईट यू आर... या अन-ईव्हन ऍसिडमाऱ्याचं कारण म्हणजे, या मुलीला उभं केलं गेलं होतं. तिचे हात वरच्या बाजूला बांधून ठेवले होते आणि चेहेरा खराब होईल अशा पद्धतीने डोक्यावरून पायापर्यंत ऍसिडचा मारा केला गेला. हे पहा, या मुलीच्या मनगटावर साखळदंडाच्या खुणा आहेत..." उमाचा चेहेरा त्रासिक झाला. ती म्हणाली, या मुलीला गळा दाबून मारलं गेलं. तिचे हात साखळदंडांनी बांधले गेले. मग ओळख पटू नये म्हणून तिच्यावर ऍसिड टाकलं गेलं. खूनी खूपच विकृत आहे..." "खुनी विकृत आहे की नाही ते नाही सांगता येणार, पण नक्कीच हुशारही आहे..." उमाचं बोलणं पुढे नेत प्रधान म्हणाले, "या मुलीची ओळख पटणार नाही याची व्यवस्थित काळजी घेतली आहे खुन्याने. डोक्यावरून ऍसिड टाकल्याने स्कलवरून चेहेरा बनवणंही शक्य नाही. राईट डॉक..."

प्रधानांच्या बोलण्यावर स्मित करत डॉ. गोखले म्हणाले, "राईट बॉस. पण फक्त स्कलवरूनच ओळख पटू शकते असं नाही..." डॉ. गोखलेंच्या या बोलण्यावर प्रधान आणि उमा दोघांनाही नवल वाटलं. डॉ. गोखले पुढे म्हणाले, "हिच्या उजव्या हातात मनगटाजवळ एक स्टीलची पट्टी आहे. बहुतेक ही कधीतरी पडली असेल, फ्रॅक्चर झालं असेल आणि मग ही पट्टी तिथे फिट केली असेल..." उमाकडे वळत प्रधान म्हणाले, "उमा, रेकॉर्ड्स चेक कर. अशी कुठली हॉस्पिटल्स आहेत जिथे २४ ते २५ वयोगटातल्या मुलींच्या उजव्या हाताचं ऑपरेशन झालं आहे..." उमाने कॉम्प्यूटर चेक केला आणि म्हणाली, "सर, संपूर्ण देशात अशी २६ हॉस्पिटल्स आहेत जिथे आपल्याला हव्या असलेल्या वयातल्या मुलींच्या हाताचं ऑपरेशन झालं आहे. पण सर, दोन हॉस्पिटल्समध्ये झालेली ऑपरेशन्स आपल्याला हव्या असलेल्या मुलीशी मॅच होतात. नागपूरचं कमळा हॉस्पिटल आणि मुंबईचं धनवंतरी हॉस्पिटल..." प्रधान स्क्रीनकडे पाहू लागले. स्क्रीनवर नावं आणि पत्ते झळकत होते. एक होती नागपूरची सुधा कानविंदे आणि दुसरी मुंबईची अनिता चौधरी. स्क्रीनकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "ही मेलेली मुलगी बहुतेक याच दोन मुलींपैकी एक असावी. अनिताला तर आपण भेटलो. आता राहिली सुधा कानविंदे..." प्रधान बोलत असतानाच त्यांचा फोन वाजला, "येस आनंद... ओके. ओके..."

फोन झाल्यावर उमा आणि डॉ. गोखलेंकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "त्या पेट्रोल पंपाचा ठिकाणा सापडला आहे. तिथल्या माणसाने बाबूला तर नाही ओळखलं, पण इनोव्हा तिथे कोण घेऊन आलं होतं, हे तो सांगू शकतो. तो म्हणाला, की पंपातून निघाल्यावर इनोव्हा लोणावळ्याच्या दिशेने गेली, तर इनोव्हा घेऊन आलेला माणूस विरुद्ध दिशेला म्हणजे मुंबईकडे पळाला. ते ही बस पकडून..." उमा आणि डॉ. गोखलेंनी एकमेकांकडे पाहिलं. प्रधान पुढे म्हणाले, "बाबूला आणि त्या पंपवाल्याला घेऊन आनंद चौकीवर यायला निघाला आहे. आणि सचिन त्या बसच्या शोधात गेला आहे..." बोलता बोलता प्रधानांनी फोन काढून नंबर लावला, "हॅलो. नागपूर पोलिस स्टेशन... मी सीनियर इंस्पेक्टर प्रधान बोलतोय. मी तुम्हाला एका मुलीचं नाव आणि पत्ता पाठवत आहे. त्या मुलीची चौकशी करा. आणि मला लगेच रिपोर्ट द्या..." प्रधानांनी फोन ठेवलाच होता, की त्यांना अजून एक फोन आला. “हॅलो, सीनियर इन्स्पेक्टर प्रधान बोलतोय... बोला. कुठे... ओ.के. आम्ही पोहोचतो...” फोन ठेवत डॉ. गोखलेंकडे पाहत प्रधान म्हणाले, “डॉक, तुम्हाला अजून एक काम मिळेल थोड्याच वेळात. आरे कॉलनीमध्ये एक प्रेत मिळालं आहे. उमा, लेट्स गो...”

प्रधान आणि उमा घटनास्थळी पोहोचले. तिथे बघ्यांची गर्दी जमली होती. रस्त्याच्या कडेला एक बाईक उभी होती. गर्दी हटवत प्रधान आणि उमा बॉडीजवळ पोहोचले. रक्ताच्या थारोळ्यात पडलेल्या त्या प्रेताचा चेहेरा खराब झाला होता. उमा म्हणाली, “सर, चेहेऱ्याचा पार चेंदा-मेंदा झाला आहे. बहुतेक कुठल्यातरी मोठ्या वस्तूने चेहेऱ्यावर वार केला आहे...” प्रधानांनी बॉडी चेक केली. खिशातून वॉलेट निघालं. उमाने आजू-बाजूला पाहिलं तर एक चावी पडलेली दिसली. प्रेताच्या जवळच एक मोठा दगड पडला होता. उमा म्हणाली, “सर, ही चावी बहुतेक या बाईकची असावी. आणि हाच तो दगड असेल ज्याने या माणसाच्या चेहेऱ्यावर... मी या दगडावर लागलेल्या रक्ताचे सॅम्पल घेते आणि काही ठसे मिळतात का तेही पाहते...” वॉलेटकडे पाहत प्रधान म्हणाले, “या वॉलेटमध्ये काही पैसे, हे ड्रायव्हिंग लायसन्स आणि हे व्हिझिटिंग कार्ड आहे. याचं नाव जयराम आहे. हा एक डिटेक्टिव्ह आहे. एका डिटेक्टिव्हचं इथे काय काम... हा कोणाचा पाठलाग तर करत नव्हता...”

मग प्रधान गर्दीकडे वळले आणि म्हणाले, “याबद्दल तुमच्यापैकी कोणी काही सांगू शकेल...” एक माणूस पुढे आला. त्याच्या हातात एक कुत्रा होता. तो माणूस म्हणाला, “सर, मी रोज माझ्या कुत्र्याला फिरवायला इथे घेऊन येतो. आजही आलो. कुत्रा पुढे पुढे चालत होता आणि मी त्याचा पट्टा धरून त्याच्या मागून फोनवर बोलत येत होतो. अचानक हा भुंकायला लागला आणि पुढे पुढे जाऊ लागला. मी सुद्धा त्याच्या मागून जाऊ लागलो. मला एका बाईकचा आवाज आला. बाईक रेज झाली आणि मग आवाज लांब लांब जाऊ लागला. मी रस्त्याचं वळण घेतलं तर एक बाईक जाताना दिसली. ती खूप लांब असल्याने आणि स्पीडमध्ये असल्याने मला नंबर किंवा चालवणारा दिसला नाही. मी इथे आलो तर ही बाईक उभी होती. कुत्र्याने वास घेतला आणि बाईकच्या दुसऱ्या बाजूला पाहून भुंकू लागला. मी तिथे पाहिलं तर हे प्रेत दिसलं. मी लगेच तुम्हाला फोन केला...” प्रधानांनी स्मित केलं आणि म्हणाले, “तुम्ही दोघांनी खूप छान काम केलंत. थॅंक यू...” मग त्यांनी कुत्र्यासमोर हात धरला तर कुत्र्यानेही त्याचा पंजा प्रधानांच्या हाती दिला. तेवढ्यात उमा पुढे येत म्हणाली, “सर, हा तुटलेला मोबाईल मिळाला आहे. बहुतेक या जयरामचा असावा...” यावर प्रधान म्हणाले, “उमा, पोलिसांची तुकडी बोलावून घे. ही बॉडी, ही बाईक, हे ब्लड सॅम्पल, हे ठसे आणि हा फोन डॉककडे पाठवायचे आहेत...”

डॉ. गोखले बॉडी तपासत होते. प्रधानांकडे पाहत ते म्हणाले, “प्रधानसाहेब, हल्ली एका डेड बॉडीवर समाधान होत नाही तुमचं, दोन-तीन तरी असतातच..” उमा आणि प्रधान हसू लागले. प्रधान म्हणाले, “आता काय करायचं डॉक, गुन्हेगारांची मानसिकताच तशी झाली आहे...” डॉ. गोखले पुढे म्हणाले, “असो. या जयरामचा खून डोक्यावर आघात झाल्याने झाला आहे हे नक्की. खुन्याने याच्या डोक्यात दगड घालून याला मारलं. जो दगड तुम्ही आणलात, त्यावर धूळ आणि रक्ताशिवाय काहीच नाही. नो फिंगर प्रिंट्स. पण दगड इतका वजनदार आहे की तो उचलणारी एखादी दणकट व्यक्ती असावी. खून कदाचित घाई-घाईत झाला असावा. तुम्हाला बॉडी मिळाली रस्त्याच्या कडेला असलेल्या झाडाच्या मागे. तो एरिया जरी शांत असला, तरी एखादी गाडी, एखादा पादचारी तिथून जाणारच. शिवाय त्या कुत्रेवाल्यानेही बाईक रेज झाल्याचा आवाज ऐकला आणि मग एक बाईक स्पीडने जाताना दिसली...” डॉ. गोखले बोलतच होते की प्रधानांचा फोन वाजला, "हॅलो. सीनियर इंस्पेक्टर प्रधान हियर... हां... ठिक आहे. ओ.के. थँक यू..." फोन ठेवत उमाकडे पाहत ते म्हणाले, "नागपूर पोलिसांचा फोन होता. सुधा कानविंदे सध्या युरोप टुअरवर आहे. नागपूर पोलिसांनी तिथे संपर्क साधून सुधा कानविंदे जिवंत असल्याची खात्री करून घेतली आहे..."

हे ऐकून उमा म्हणाली, "सर आपण तर समजत होतो ती मेलेली मुलगी सुधा कानविंदे किंवा अनिता चौधरीपैकी एक असावी. पण दोघीही जिवंत आहेत. मग ही मेलेली मुलगी कोण असावी..." हनवटी चोळत प्रधान म्हणाले, "आपल्या समोर दोन बॉडीज आहेत. पहिली बॉडी आहे एका मुलीची, जी आपल्याला एका गाडीत बोरीमध्ये ठेवलेली सापडली. त्या मुलीला गळा दाबून मारलं गेलं, मग चेहेरा खराब करण्यासाठी ऍसिड टाकलं गेलं. बॉडी घेऊन जाताना गाडी चोरीला गेली आणि एका अपघातामुळे खून उघडकीस आला. तो पेट्रोल पंपवाला विटनेस आहे त्या गाडीचा आणि ड्रायव्हरचा. त्या मुलीच्या हाताचं ऑपरेशन झालं आणि एक स्टीलची पट्टी त्यात बसवली गेली. या खेरीज आपल्याला अजून काहीच माहीत नाही. दुसरी बॉडी या जयरामची, जो एक डिटेक्टिव्ह आहे. ही बॉडी आपल्याला मिळाली आरे कॉलनीत. तो कुत्रेवाला याचा विटनेस आहे. हे दोन्ही खून वेगवेगळ्या ठिकाणी आणि वेगवेगळ्या पद्धतीने झालेत. पण मला वाटतं या दोन्हीमध्ये काही ना काहीतरी कनेक्शन असावं. साध्या आपण त्या मुलीच्या खुनावर लक्ष ठेऊ. आपल्याकडे आहे ती इनोव्हा आणि तो पंपवाला माणूस. आनंद त्याला घेऊन चौकीवर पोहोचला आहे. पाहू त्यातून काही मिळतं का..."

प्रधानांनी जीप सुरू केली आणि भरधाव वेगाने एका दिशेने चालू लागली. थोड्याच वेळात जीप चौकीवर पोहोचली. आत आनंदने एका माणसाला आणि बाबूला खुर्चीत बसवलं होतं. आनंद स्वत: बाजूच्या खुर्चीत बसला होता. प्रधान आणि उमाला पाहताच तो उठून उभा राहिला. एका माणसाकडे बोट दाखवत तो म्हणाला, "सर हा सोनू. त्या पेट्रोल पम्पावर कामाला आहे. याने त्या इनोव्हाच्या ड्राव्हरला पाहिलं आहे. सोनू, तू सांग काय पाहिलंस..." प्रधानांसमोर हात जोडत सोनूने बोलायला सुरुवात केली, "साहेब, मी घाटाच्या आधी असलेल्या पेट्रोल पम्पावर काम करतो. सकाळी ती इनोव्हा पम्पावर आली. ड्रायव्हर खूप घाईत होता. मला हजार रुपये दिले आणि पेट्रोल भरायला सांगून तो माणूस टॉयलेटला गेला...

पेट्रोल भरून मी माझ्या बाकी गिऱ्हाइकांकडे वळलो. लगेच ती इनोव्हा सुरू झाली आणि पम्पाबाहेर जाऊ लागली. मला वाटलं तो माणूस परत आला. पण तो माणूस टॉयलेटच्या दिशेने आला आणि धावत गाडीमागे जाऊ लागला. मला खरा प्रकार लक्षात आला आणि मी पण त्या माणसामागे धावलो. ती गाडी डावीकडे वळत घाटाच्या दिशेने गेली. तो माणूसही पम्पाबाहेर पडला. काही काळ गाडी गेली त्या दिशेने पाहून त्याने डोक्याला हात मारला. मग लगेच रस्ता क्रॉस करून तो समोरच्या दिशेने गेला आणि मुंबईकडे जाणाऱ्या बसमध्ये बसून तो निघून गेला..." हे सर्व ऐकून प्रधान विचारात पडले आणि म्हणाले, "आपली गाडी पळवली गेल्यावर गाडीच्या दिशेने न जाता तो माणूस उलट्या दिशेला गेला... स्ट्रेंज..." त्यावर आनंद म्हणाला, "सर, मी सचिनला त्या बसचा माग काढायला पाठवलं आहे. आपल्याला थोड्याच वेळात त्या बसबद्दल समजेल..." सोनूकडे वळत प्रधान म्हणाले, "सोनू, तू त्या माणसाला जवळून पाहिलं आहेस. त्याचा चेहेरा वर्णन करून सांग, आमचा आर्टिस्ट त्याचं स्केच बनवेल..." प्रधान बोलतच होते की त्यांच्या मोबाईलवर डॉ. गोखलेंचा फोन आला...

फोन उचलत प्रधान म्हणाले, "बोला डॉक..." समोरून आवाज आला, "प्रधान साहेब, इनोव्हावर आणि टायर्सवर लागलेल्या धुळीची मी टेस्ट. त्यात मला ग्रीस, ऑईल आणि काचेचे कण सापडलेत..." हे ऐकून प्रधानांचे डोळे विस्फारले. डॉ. गोखलेंना धन्यवाद देत प्रधानांनी फोन ठेवला आणि विचार करू लागले, "ग्रीस, काचेचे कण... म्हणजे ही गाडी अशा ठिकाणी गेली होती जिथे हे सगळं असणार..." मग आनंदकडे वळत ते म्हणाले, "आनंद, त्या पेट्रोल पंपाच्या आस-पास अशी कोणती जागा आहे का बघ जिथे ऑईल, ग्रीस हे प्रकार असतात. एखादी फॅक्टरी, एखादं गोडाऊन..." प्रधान बोलतच होते, की सचिन एका माणसाला घेऊन आत शिरत म्हणाला, "सर, हे विलास. त्या बसचे कन्डक्टर, ज्या बसमधून तो माणूस पळाला. जरा, सरांना सांगा तुम्ही मला काय सांगितलंत..." प्रधानांसमोर हात जोडत तो माणूस म्हणाला, "साहेब, मी विलास. बस क्रमांक ३१३२चा कन्डक्टर. साहेब ही बस तळेगाव ते दादर आणि दादर ते तळेगाव या रूटवर जुन्या रस्त्याने जाते. आज घाट उतरून बस खाली आली तर रस्त्याच्या कडेला एक माणूस दिसला. त्याने हात दाखवला म्हणून बस थांबली. आत शिरताच त्याने लास्ट स्टॉपचं तिकीट मागितलं. पण साहेब, तो पनवेल यायच्या आधीच उतरला...

कामोठ्याजवळ सिग्नलला बस स्लो झाली तशी त्याने दरवाजा उघडला आणि बाहेर उडी घेऊन समोरच्या रस्त्याकडे पळत गेला..." प्रधानांनी त्याचं वर्णन विचारल्यावर विलास म्हणाला, "साहेब, तो दिसायला राकट होता. सावळासा, कुरळ्या केसांचा आणि मोठी दाढी असलेला. तो बेचैन वाटत होता. सारखा वळून वळून मागे पाहत होता. मग कामोठ्याला बसचा स्पीड कमी झाला तसा तो उतरला..." विलासला मध्येच तोडत सचिन म्हणाला, "पण बसमध्ये तर बरेच प्रवासी असतात. मग हाच कसा लक्षात राहिला..." त्यावर विलास म्हणाला, "साहेब, एकतर हा स्टॉपवरून न येता मधूनच आला होता. दुसरं म्हणजे याचे तिकिटाचे उरलेले पैसे माझ्याकडे बाकी होते. मी म्हटलं त्याला, पनवेल डेपो आला की देतो. पण त्या आधीच..." विलास बोलत असतानाच आनंद हातात एक स्केच घेऊन आला. प्रधानांसमोर स्केच धरत तो म्हणाला, "सर, सोनूने वर्णन केल्याप्रमाणे तो माणूस असा दिसतो..." स्केचकडे पाहून विलासचेही डोळे मोठे झाले. स्केचकडे बोट दाखवत तो ओरडला, "साहेब हाच तो माणूस जो बसमध्ये चढला आणि अर्ध्या वाटेवरच उतरला..."

विलास बोलत असताना प्रधानांजवळ येत उमा म्हणाली, “सर, त्या जयरामच्या बॉडीजवळ मिळालेली बाईक कोणा मधुकर सबनीसच्या नावावर आहे. त्यांचा पत्तासुद्धा मिळाला आहे...” गोंधळून जात प्रधान म्हणाले, “उमा, आपण आत्ता त्या मुलीच्या मृत्यूबद्दल बोलतोय, आणि तू... एक मिनीट एक मिनिट, म्हणजे ती बाईक जयरामची नव्हती आणि या केसमध्ये इनोव्हामध्ये मिळालेली बॉडी कोणाची आहे हे अजून माहीत नाही. दोन खून, दोन वेगळ्या ठिकाणी. पण दोन्ही खुनांच्या वेळी एक वाहन मिळतं. इंटरेस्टिंग. म्हणजेच कदाचित या दोन्ही खुनांमध्ये काही ना काहीतरी कनेक्शन असू शकेल. गुड वर्क उमा...” सचिनने नवी मुंबईचा नकाशा टेबलवर पसरला. एका ठिकाणावर बोट ठेवत तो म्हणाला, "सर, कामोठेचा सिग्नल इथे आहे. सिग्नलच्या डाव्या बाजूला संपूर्ण इन्डस्ट्रीयल एरिया आहे. विलासने सांगितल्याप्रमाणे जर तो माणूस सिग्नलला उतरून या बाजूने गेला, तर तो नक्कीच इथल्या एखाद्या फॅक्टरीत किंवा गोडाऊनकडे गेला असणार..."

सचिन बोलत असताना आनंद म्हणाला, "सर, त्या पेट्रोल पम्पापासून सुमारे चाळीस किलोमीटरवर बऱ्याच फॅक्टरीज आणि गोडाऊन्स आहेत. त्यातलं एक नाव आपल्या कामाचं आहे. 'शाईन ग्लासेस...' या शाईन ग्लासेसचं एक वर्क शॉप-कम-गोडाऊन आहे. दीड वर्षापूर्वी तिथे शॉर्टसर्किट होऊन आग लागली होती. कोणी संतोष देसाई आहेत मालक त्या गोडाऊनचे. आणि सर, हे गोडाऊन त्याच भागात आहे जिथे तो माणूस बसमधून उतरून गेला..." प्रधानांनी थोडा विचार केला आणि म्हणाले, "उमा, तू आणि मी, या मधुकर सबनीसला जाऊन भेटू. त्याची बाईक जयरामकडे कशी आली ते पाहू. सचिन आणि आनंद, तुम्ही शाईन ग्लासेसचं गोडाऊन तपासा. तिथल्या लोकल पोलिसांची मदत घ्या. मी डॉकला सुद्धा तिथे यायला सांगतो. लेट्स गो..."

दुसरा आणि शेवटचा भाग: दि: ०९.०३.२०२४...