Friday, December 19, 2025

खड्ड्याचे मनोगत...


नमस्कार मंडळी मी आहे खड्डा...
पावसात बरं का... जमतो आमचा अड्डा...

रस्त्यात आम्ही की आमच्यात रस्ता...
हाच प्रश्न सर्वांना पडतो...
आमच्यात पाय जाऊन पडता तुम्ही...
दोष मात्र आम्हाला मिळतो...

कुठे मोठे कुठे खोल...
कुठे उथळ कुठे छोटे...
आमची तऱ्हाच असते न्यारी...
पाणी साचलं नसेल ना आमच्यात...
तर दिसतो आम्ही लई भारी...

आमच्यात पाणी साचताच पहा...
आमचा मिस्टर इंडिया होतो...
अशा वेळी जो येतो तो...
आम्हालाच नावं ठेवतो...

आम्हाला बोल लाऊन काय उपयोग...
आम्ही स्वत:च थोडे येतो...
जिथे जमीनच असेल कमकुवत...
तिथे आम्हाला पर्यायच नसतो...

आत्ताशा कामं सुरू झालीत रस्त्यांची...
आमच्यात भर घालून आम्हाला बुजवण्याची..
अहो भराव घालून काय होणार...
पावसाचा जोर वाढताच...
आम्ही पुन्हा समोर येणार...
आम्ही पुन्हा समोर येणार...

@ अनिकेत परशुराम आपटे.

Saturday, October 11, 2025

आदर...

ती: बाबू, आमच्या हिस्ट्री बुकमध्ये एक गडबड आहे...

मी: मने अगं अर्ध वर्ष संपत आलं आणि आता गडबड दिसते का तुला...

ती: मला गडबड आधीच दिसली होती, पण आज माझी फ्रेंड पण म्हणाली गडबड आहे...

मी: बरं काय गडबड आहे सांग...

ती: मला शिवाजी महाराजांचा चॅप्टर आहे. त्यात शिवाजी महाराजांनी रायरेश्वराला घेतलेली शपथ, अफजल खान वध, पवनखिंड, सिंहगढ आणि राज्याभिषेक असे पार्ट्स आहेत...

मी: चांगलं आहे की. त्यात गडबड काय...

ती: गडबड चॅप्टर्समध्ये नाही, तर नावांमध्ये आहे. सगळीकडे बादशाह औरंगजेब, मिर्जा राजे जयसिंह, सरदार अफजल खान, सुलतान आदिलशाह म्हटलं आहे. पण आपल्या लोकांना मात्र तसं काहीच नाही. काही ठिकाणी शिवाजी, संभाजी, तान्हाजी, जिजाबाई, असं म्हटलं आहे. हे बघ...

मी: बघू बघू... हो गं खरंच की...

ती: बाबू, जर त्यांना आपण असं बोलवू शकतो तर मग छत्रपती शिवाजी महाराज, छत्रपती संभाजी महाराज, सुभेदार तान्हाजी, राजमाता जिजाबाई असं का नाही म्हणत... मला तर राग आला. मी टीचरला सांगितलंसुद्धा. पण काही उत्तर नाही मिळालं...

मी: मग तू काय करणार आता...

ती: मी तर ठरवलं आहे. शाळेत त्यांची नावं लिहिताना मी बादशाह, सुलतान, सरदार हे शब्द वापरणार. करण ते बुकमध्ये लिहिलं आहे. पण आपल्या सगळ्या लोकांची नावंसुद्धा मी छत्रपती, महाराज, सुभेदार हे शब्द लावूनच लिहिणार कारण ती माझ्यासाठी इम्पॉर्टन्ट माणसं आहेत...

मी: शाब्बास... असंच कर...

ती: पण बाबू, आपल्या देशाचं नुकसान करणाऱ्या मोठ्या लोकांची नावं आपण छान घ्यायची, आणि आपल्या देशातल्या मोठ्या लोकांना असं एकेरी बोलवायचं... असं का...



माझ्या मुलीने विचारलेला प्रश्न काही चुकीचा नाही. जर आदरार्थी बहुवचन किंवा विशेषण द्यायचंच असेल तर सर्वांना द्यावं. देशाच्या शत्रूचा उल्लेख करताना बादशाह, सुलतान आणि सरदार अशा विशेषणांचा वापर करायचा, आणि आपल्या त्या महान व्यक्तींचा मात्र एकेरी उल्लेख... हे कुठेतरी थांबायलाच हवं. माझ्या मुलीने घेतलेल्या निर्णयात मी तिच्या पाठीशी आहे. आपल्या देशातल्या या सर्व महान व्यक्तींना आपणच आदर द्यायला हवा म्हणजे येणारी पिढी त्यांना आदराने पाहील. तुमचं काय मत...

@ अनिकेत परशुराम आपटे.

Sunday, September 28, 2025

अलौकिक संगम...

"नाद" म्हणजे ध्वनी अर्थात स्वर. आणि "नर्तन" म्हणजे नृत्य. शशांक प्रभू यांचा तबला, अथर्व कार्लेकर यांचे टाळ व पखवाज, प्रसन्न माईणकर यांची सितार आणि सिद्धार्थ मेष्टा यांची संवादिनी यांतून उत्पन्न होणारे विविध स्वर, शिवाय ओंकार मुळ्ये यांच्या गायनाचे सप्तसूर आणि कथक नृत्यांगना प्राची जोशी, त्रिशा शेट्टी, प्रांजली बडे, शार्वी त्रिवेदी, रिद्धी घोसाळकर आणि इंद्रायणी बुधकर यांचे नृत्याविष्कार, यांचा त्रिवेणी मिलाप म्हणजेच, "नादनर्तन..."


कार्यक्रमाची सुरुवात झाली, "पंचतुंड नर रुंद मालधर..." या पारंपरिक नांदीने. वाद्यवृंद आणि कथक नृत्याचा समन्वय साधत ही नांदी सादर झाली. नांदी संपते नं संपते तोच वेगवेगळ्या वाद्यातून येणारे वेगवेगळे स्वर आणि एका वाद्यातून दुसऱ्या वाद्यातला छान प्रवास अनुभवायला मिळाला. तबला सुरू असताना त्याला मिळालेली पखवाजची जोड... पखवाज समेवर असताना टाळांचा येणारा नाद आणि या तिघांना पदोपदी मिळणारी संवादिनी आणि सितारची साथ, या सगळ्यांचा एकत्रित येणारा अनुभव फार सुंदर होता. जणू दोन नद्या वेगवेगळ्या प्रवाहाने जात असताना, एकत्रित येऊन एकमेकात मिसळतात, तसाच काहीसा अनुभव होता...



यानंतर समोर आला, कथाकथनाचा एक निराळा आविष्कार. प्रभू रामचंद्र आणि सीता माता यांचं स्वयंवर, कालिया नाग आणि श्रीकृष्ण यांच्यातलं द्वंद्व आणि सरते शेवटी रसिक-श्रोत्यांकडे मागितलेला जोहार... या सर्व कथांमध्ये एक वैशिष्ट्य होतं. वाद्यवृंद आणि नृत्यांगना यांनी मिळून कथेतल्या व्यक्तिरेखा हुबेहूब उभ्या केल्या आणि सोबत येणाऱ्या नृत्याविष्कारांतून त्या त्या कथा उलगडत गेल्या. श्रीराम व देवी सीता यांचा विवाह, आणि कालिया नागाच्या फण्यावर श्रीकृष्णाने केलेलं नृत्य, हे दोन्ही नृत्याविष्कार अतिशय अप्रतिम आणि डोळ्यांचं पार्ण फेडणारे होते. मुख्य म्हणजे एकही शब्द नं वापरता, फक्त वाद्यवृंद, पढंत आणि नृत्य, या त्रिकुटाने त्या कथा डोळ्यांसमोर उभारल्या...



Karaoke आणि reelsच्या जगात, live संचासोबत, तबला, टाळ आणि पखवाजचं कथक नृत्याशी असलेलं नातं, शिवाय वाद्यवृंदांचे वेगवेगळे छंद आणि जाती, आणि त्याच सोबत या सगळ्यांचा अलौकिक संगम दर्शवणारा अभूतपूर्व कार्यक्रम म्हणजे, श्री सिद्धेश कामत आणि डॉ. राजश्री ओक यांच्या संकल्पनेतून उदयास आलेला, "नादनर्तन..."

@ अनिकेत परशुराम आपटे.

Tuesday, August 5, 2025

थुंकसांप्रदायिक...

 

'थुंकसांप्रदायिक...' नवीन शब्द आहे ना. हा शब्द त्यांना लागू पडतो, जे हातांनी नाही, तर तोंडावाटे जिथे तिथे रांगोळ्या काढत असतात. पान (म्हणजे विडा बरं का...) खाणाऱ्या पर्णप्रेमींचा यात प्रामुख्याने समावेश असतो. याच थुंकसांप्रदायिक रांगोळीकर्त्यांना वेगवेगळ्या हिंदी चित्रपटांच्या नावांच्या अनुषंगाने आपण पाहू...

"दिवार" थुंकसांप्रदायिक...

श्वान हा प्राणी, गाडीचं चाक, एखादा खांब, अशी काही स्थिर गोष्ट दिसली रे दिसली की त्याचं तंगडं वर करतो. याच श्वानांप्रमाणे हे "दिवार" थुंकसांप्रदायिक, भिंत दिसली रे दिसली की त्यांचं थोबाड त्या भिंतीच्या जवळ नेतात आणि क्षणार्धात तिथे लाल-काळा असा डोंगर तयार होतो. काम झाल्यावर हे लोक, "काय सुंदर नक्षीकाम केलं मी..." अशा अविर्भावात चालते होतात...

"तलवार" थुंकसांप्रदायिक...

तलवार जशी सरळ पात्याची असते तशी वाकलेल्या पात्याची ही असते. तिला पुढे टोक आणि मागे मूठ असते. हे "तलवार" थुंकसांप्रदायिक लोक अशी तलवार काढण्यात पारंगत असतात. यांचं नक्षीकाम शक्यतो रस्त्याच्या कडेला असतं. हाताची पहिली दोन बोटं 'V' आकारात तोंडाजवळ आणत ते बहारदार सडा पाडतात. आणि बघता बघता त्यांच्या समोर एक अनन्यसाधारण अशी खडग तयार होते...

"छोटी सी बात" थुंकसांप्रदायिक...

वस्तू जितकी लहान तितकी ती पाहण्यास त्रास अधिक. या लोकांची पिंकं तशी छोटीच असते. चमचा घेऊन ते मास्टरशेफवाले डिशवर एक विचित्र स्प्लॅश तयार करतात ना, तसाच एक छोटा शिंतोडा या "छोटी सी बात" थुंकसांप्रदायिक लोकांकडून आलेला दिसतो. ते समोर असतात म्हणून त्यांचं कृत्य उघडकीस येतं हां... इतरवेळी कदाचित पत्ताही लागणार नाही, की इथे तो मास्टरशेफचा स्प्लॅश होता...

"तेज" थुंकसांप्रदायिक...

चित्रपटांमध्ये दुचाकी आणि चार चाकी वाहनांवरची स्टंटबाजी आपण पाहतो. नायक किंवा खलनायकाने, ही थरारक दृश्य करताना आपण उत्कंठेने थोंडात बोटं घालतो. "तेज" थुंकसांप्रदायिक याच स्टंटबाजी पठडीतले. भरधाव वेगाने आपापल्या वाहनांनी, रिक्षाने, बसने किंवा ट्रेनने जाताना आपलं मुख डावीकडे किंवा उजवीकडे करत हे लोक लेझरगनसारखा एक मारा करतात. बरं त्यांना पहावं, तर वाहन वेगात असल्याने हे लोक झटकन नजरेच्या टप्प्यापासून दूर जातात. थोडे थेंब जमिनीवर, थोडे कोणाच्यातरी अंगावर असे सांडत ते वाहन निघून जातं...

"बोल बच्चन" थुंकसांप्रदायिक...

या प्रकारात पर्णप्रेमी आणि असा व्यासंग नसलेले, असे सर्वच मोडतात. गप्पा मारताना मध्येच थांबून वेगळंच काहीतरी करावं तेव्हा ते कसं दिसतं, अशी या मंडळींची क्रिया असते. कोणाशीतरी गप्पा मारत उभे असताना मध्येच वळून आपल्या विचारांची ती पिंकं यांच्या वदनातून बाहेर पडते. गप्पा मारायला ही मंडळी साधारणपणे गटारीच्या बाजूला, रस्त्याच्या कडेला, गेटच्या कोपऱ्यावर, फुटपाथच्या कडेला अशा जागा शोधतात, जेणेकरून कोणाला त्रास होऊ नये. व्यासंग नसणाऱ्या काहींनाही अशा पिंका टाकायची सवय असते बरं का. फरक इतकाच, की यांची रांगोळी रंगहीन (मराठीत colourless) असते आणि बाकीच्यांची मात्र Eastman colour असते...

"अंधाधून" थुंकसांप्रदायिक...

हा प्रकार म्हणजे बेफिकीर आणि बिन्धास्त अशी जमात. बेजबाबदार पण म्हणता येईल खरं तर. हिंदी चित्रपटात शेवटच्या हाणामारीच्या वेळी जसा बेछुट गोळीबार होतो, तसेच हे "अंधाधून" थुंकसांप्रदायिक, पिंकांचा जबरदस्त मारा करतात. बरं आपल्या या माऱ्यामुळे इतर लोकांना काही त्रास वगैरे होतोय का याचं काहीच भान नसतं इकडे. आपण बरे आपली पिंकं बरी हेच त्यांचं तत्व असतं. शिवाय, "Do Not Spit..." किंवा "येथे थुंकू नये..." असं जिथे लिहिलं असतं, तिथेच जाणून-बुजून हे हेकेखोर लोक्स आपली कला दाखवतात. ही मंडळी रस्त्याच्या कडेला किंवा गटारीत पाऊस पाडतील असंही नाही. पिंकाचा मारा करताना त्यांच्यात "कालिया" चित्रपटातला नायक संचारतो. "हम जहाँ खडे होते हैं, पिकदानी वहीं पर होती है..." असा संवाद मणातल्या मणात उच्चारत, पिंकांची जबरदस्त अतिषबाजी ते करतात...

तर... असे हे काही थुंकसांप्रदायिक महाभाग. त्यांच्याबद्दल आणि त्यांच्या लाल-काळ्या रांगोळ्यांबद्दल टाकलेली, माझ्या विचारांची ही पिंकं. असे अजून बरेच नानाविध प्रकार असतीलही. पण सध्या इतकेच बरं का...

@ अनिकेत परशुराम आपटे.

Friday, July 18, 2025

कस्टमर गोगो...

 


"क्राईम मास्टर गोगो... आया हूँ... कुछ तो लूटकर जाऊंगा..." "अंदाज अपना अपना" या चित्रपटातला हा संवाद जेव्हाही माझ्या कानावर पडतो, तेव्हा मला एकाच व्यक्तीची आठवण होते. ती व्यक्ती म्हणजे, कोणे एके काळी मी काम केलेल्या एका ब्रांचमधले कस्टमर, मि. सरदेशमुख (नाव बदललं आहे)...

"मी नुसता देशमुख नाय हां... सरदेशमुख हाय..." हे त्यांचं ठरलेलं ब्रीदवाक्य. ब्रांचमध्ये पाऊल ठेवताच सर्वात आधी त्यांचं हे पेटंट वाक्य ऐकू यायचं. हे वाक्य ऐकू आलं रे आलं, की आम्ही सर्वजण आपापलं टेबल साफ करायचो. याला कारणही तसंच होतं. हा माणूस ब्रांचमध्ये शिरला, की पार अगदी कॅशियर केबिनपासून मॅनेजरच्या केबिनपर्यंत प्रत्येक काऊंटर न्याहाळत मॅनेजरच्या केबिनमध्ये शिरायचा. मोदकात सारण भरावं तसा आपला देह खुर्चीत भरल्यावर त्यांचं पाहिलं वाक्य म्हणजे, "कॅशियरच्या मागे ती मुलगी बसली आहे ना, तिच्या टेबलवर एक पेन आहे. ते मला हवं आहे..." अशा प्रकारची कसली ना कसलीतरी मागणी...

बरं, नुसतं वाक्य उच्चारणं बरं दिसत नाही म्हणून की काय... तर वाक्यामागे, "प्ली...................ज..." अशी लांबलचक पंधरा डब्यांची गाडीही जोडायची. ही गाडी, प्रत्येक वाक्याच्या शेवटी यायची बरं का... आवाजाचा स्तर, ब्रांचच्या बाहेरच्या रस्त्याच्या पालिकडे उभ्या असलेल्या शेम्बड्या पोराला ऐकू जाईल इतपत सौम्य. शिवाय त्यांचा आवाज, विनोदवीर असरानी यांच्या आवाजाच्या लकबीशी मिळता-जुळता असल्याने, त्यांचं बोलणं थोडं चिवित्र वाटायचं. या महानुभावांचं एकच तत्व होतं. बँकेच्या ब्रांचमध्ये गेल्यावर काहीतरी घेतल्याशिवाय तिथून बूड हलवायचं नाही...

त्या तत्वाला जागत, कॅशसह आणि कधीतरी फिक्स डिपॉझिटच्या रिसिटांसह, पेनं, यू क्लिपा, स्टेप्लर्स, स्टेपल पिना, बँकेच्या नावाच्या पिशव्या, व्हिजिटिंग कार्ड ठेवतात ते प्लास्टिकचे रिकामे डबे, पेन्सिली, खोड रबरं अशा वस्तू ते घेऊन जायचे. बरं या वस्तू मागताना पुन्हा ती तार सप्तकामधली पंधरा डब्यांची गाडी प्रत्येक मागणीची भैरवी करायचीच हे सांगायलाच नको. या मागण्या पूर्ण होत आहेत तोवर त्यांची ठेवणीतली ऑर्डर यायची, "चहा तर मागवा... आणि पूर्ण कप भरून मागवा हां... प्ली...................ज..."

वय सत्तरी ओलांडलेलं. प्रोफेसर धोंड लावतात तसा काळ्या फ्रेमचा जाड-जूड चष्मा. डोस्क्यावर शेव-लाडू. साधारण पावणे-सहा फूट ऊंची, आणि वजन सुमारे ८० किलोच्या पुढे. असा हा देह, त्या ब्रांचच्या ग्राहकांमध्ये एकमेव होता. सर्वात भारी होती, ती त्यांच्या हसण्याची खास पद्धत. डोळे एकदम घट्ट बंद करून, नाकपुड्या फेंदारत, आपला जबडा पूर्ण उघडून, तीन-तीनच्या पुंजक्यांमध्ये ते हसायचे. "हा...हा...हा......हा...हा...हा..." हे त्यांचं विचित्र हसणं ऐकण्यासाठी आम्ही त्यांना मुद्दाम हसवायचो आणि त्यांच्या हसण्याचा आनंद घ्यायचो...

चला, चहा आला. आवाज करत त्यांनी चहा संपवला. कप खाली ठेवल्यावर (नशीब त्या कपाचं, की अजूनपर्यंत कप घेऊन जायची मागणी केली नाही...) आता पाळी आमचं वॉशरूम तपासायची. चहाचा कप खाली ठेवत स्वारी उठायची. वॉशरूमकडे जाताना त्यांचा अविर्भाव असा असायचा जणू ऑस्कर जिंकायलाच चाललेले आहेत. पंधरा-वीस मिनिटं मनसोक्त कार्यक्रम पार पडल्यावर परत येताना साहेब म्हणायचे, "मजा नाय आली हां..." दुसरं पेटंट वाक्य बरं का त्यांचं... नाही म्हणजे लोक त्या ठिकाणी मजेसाठी जातात हे मी प्रथमच ऐकलं, ते या महाशयांच्या मुखातून...

त्यांच्या या मागण्यांचा किंवा त्यांच्या वावराचा आम्हाला कधी राग नाही आला. उलट आठवड्यातून एकदा त्यांच्या येण्याने ब्रँचमधलं वातावरण थोडं बदलायचं. हलकं व्हायचं. आम्ही त्यांना कस्टमर गोगो म्हणायचो. अर्थात, गोगो ही उपाधी मीच दिली होती त्यांना. काळ पुढे सरकला. त्या ब्रांचमधला माझा डाव तात्पुरता संपला. दुसऱ्या ब्रांचमध्ये माझी ट्रान्सफर झाली आणि त्या ग्राहकाशी संपर्क तुटला. आजही "अंदाज अपना अपना" पाहताना तो संवाद आला रे आला, की आठवण होते ती देशमुखांची. सॉरी सॉरी, सरदेशमुखांची. तुम्हीही त्यांना सरदेशमुखच म्हणा हां... प्ली...................ज...

@ अनिकेत परशुराम आपटे.

Friday, June 27, 2025

शॉपिंग...

शॉपिंग...



स्त्रियांसोबत शॉपिंग म्हणजे...
वेळ काढू तो उद्योग असतो...
पाकिटाची जाडी कमी आणि...
खांद्यांना मात्र व्यायाम असतो...

ड्रेस घ्यायचा म्हणाल तर...
वेगवेगळे असतात प्रकार...
त्यातही प्रत्येक प्रकारात म्हणे...
व्हरायटी असते फार...

यातलं हलक्या रंगाचं, त्यातलं छोट्या डिझाईनचं...
अशी कॉमेंट्री नेहमीच चालते...
रकान्यांमधून ते ते ड्रेस काढताना...
दुकानदाराची कसोटी लागते...

बरं, आपल्याला विचारलेल्या मताचा...
तिथे काहीच उपयोग नसतो...
आपण निवडलेलं कापड किंवा ड्रेस...
हमखास बाजूला सारला जातो...

एका दुकानातल्या काही ड्रेसेसवर...
यांची नजर बसते...
प्रचंड मोठ्या ढिगाऱ्यातून...
मग एका ड्रेसची निवड होते...

एकच ड्रेस घ्यायचा आहे...
या वाक्याला काहीही अर्थ नसतो...
हे आपल्याला तेव्हाच समजतं...
जेव्हा हातात पिशव्याचा बोजा वाढतो...

दुकानांमागून दुकानं...
मागे पडत जातात...
यांचा उत्साह दांडगा तर असतो...
आपले हात-पाय मात्र थकतात...

पोटभर खरेदी करूनही...
काही खास नव्हतं हेच ऐकू येतं...
स्त्रियांसोबत शॉपिंगचं...
प्रकरणच वेगळं असतं...

@ अनिकेत परशुराम आपटे.

Friday, May 30, 2025

पिक्चर परफेक्ट (दुसरा व शेवटचा भाग)...


पहिल्या भागात...

गुलमोहर सोसायटीमधल्या त्याच्या राहत्या बंगल्यात शशांकचा मृत्यू होतो. त्या धक्क्याने शशांकची बायको रेवा बेशुद्ध पडते. तपासात समजतं, शशांकला विष देण्यात आलं आहे. आस-पासचे रहिवासी आणि शशांकच्या घरातली मोलकरीण सुजाता, सगळे शशांक आणि रेवाबद्दल चांगलं बोलतात. चौकशी सुरू असतानाच शशांकचा मित्र आणि बिझिनेस पार्टनर कल्पेश तिथे दाखल होतो...
त्याचवेळी समजतं, की रेवाला या प्रसंगाचा धक्का बसला आहे आणि शशांक मेल्याचं ती मानायला तयार नाही. उमा तिथेच रेवाजवळ थांबते. शशांकची बॉडी आणि बाकी वस्तू घेऊन सचिन जातो डॉ. गोखलेंच्या लॅबकडे तर आनंद आणि प्रधान कल्पेशसोबत शशांक आणि कल्पेशच्या ऑफिसकडे जातात. जाताना प्रधान कल्पेशला शशांक आणि कल्पेशच्या कॉलेज लाईफमध्ये काही प्रसंग घडला का ते विचारतात...
कल्पेश थोडा गडबडतो पण तसं विशेष काही प्रसंग घडलं नसल्याचं सांगतो. शशांकच्या ऑफिसमध्ये चौकशी करताना शशांकचं बबनशी भांडण झाल्याचं समजतं. सर्वजण डॉ. गोखलेंच्या लॅबमध्ये भेटतात. डॉ. गोखले सांगतात की शशांकचा मृत्यू स्लो पॉयझनमुळे झाला आणि त्याने शेवटी प्यायलेल्या दुधात किंवा दुधाच्या ग्लासात विष नाही. सर्वांमध्ये पुढचा आराखडा तयार होतो. सचिन जातो बबनच्या मागावर, आनंद जातो कल्पेशच्या घरी आणि प्रधान व उमा पुन्हा रेवाला भेटायला जातात. डॉ. संग्राम सांगतात की रेवा अजून शॉकमध्ये आहे. प्रधान सांगतात ते एक लेखक आहेत आणि प्रेमळ जोडप्यांवर पुस्तक लिहीत आहेत...

आता पुढे...

रेवाने एकवार सर्वांकडे पाहिलं. मग बोलायला सुरुवात केली, "आमच्या नात्याबद्दल... मलाही आवडेल तुमच्यासोबत आमच्या नात्याचा प्रवास शेयर करायला. शशांक टूरवर गेलेत. त्यामुळे ते भेटू शकणार नाहीत. पण मी माझ्याकडून तुम्हाला सगळं सांगेन... दोन वर्षांपूर्वी मी एस. के. ग्रूपला शशांकची सेक्रेटरी म्हणून जॉईन झाले. बहुतांश वेळ आम्ही दोघं एकत्रच असायचो. हळू हळू आम्हाला एकमेकांबद्दल जवळीक वाटू लागली. एका प्रोजेक्ट निमित्त आम्ही नागपूरला गेलो असताना तिथे शशांकने माझ्याजवळ त्याचं मन मोकळं केलं. मी होकार दिला आणि आमचं रजिस्टर्ड लग्न झालं. लग्नाचे साक्षीदार होते, कल्पेश आणि डॉ. संग्राम. आमच्या लग्नानंतर मी जॉब सोडला आणि माझ्या शशांककडे लक्ष देऊ लागले. शशांकला नवीन आणि मोठे प्रोजेक्ट्स मिळायला लागले. शशांक म्हणायचा माझ्या पायगुणांनी त्याला त्याच्या कामात यश मिळतंय...

सुमारे दहा महिन्यांपूर्वी आम्ही हा बंगला विकत घेतला. मी तो छान सजवला. आज शशांकचा वाढदिवस आहे. या बंगल्यातला त्याचा पहिला वाढदिवस. मी संध्याकाळच्या पार्टीची जय्यत तयारी केली होती हो, पण..." अचानक रेवा बोलायची थांबली. तिने सर्वांकडे पाहिलं आणि स्वतःला चाचपडलं. मग धडपडत ती बेडवरून खाली उतरली आणि, "शशांक तिथे सोफ्यावर... शशांक... मी येते रे.. शशांक..." असं ओरडत ती बाहेर आली. तिने सोफ्याकडे पाहिलं. पण तिथे शशांक नव्हता. तिने आजू-बाजूला पाहिलं, तर भिंतीजवळच्या टेबलवर शशांकचा हार घातलेला फोटो तिला दिसला. फोटोजवळ जात फोटोवरून जात फिरवत रेवा उद्गारली, "शशांक... काय झालं रे हे... मला सोडून तू..." बोलता बोलता रेवाला भोवळ आली आणि ती पडू लागली. डॉ. संग्राम आणि उमाने तिला सांभाळलं, आणि पुन्हा बेडवर आणून झोपवलं...

उमा आणि प्रधानांनी डॉ. संग्रामकडे पाहिलं तेव्हा ते म्हणाले, "इन्स्पेक्टर साहेब, शशांकच्या जाण्याचा रेवाला प्रचंड मानसिक धक्का बसला होता. शशांक गेल्याचं तिचा मेंदू मानायला तयार नव्हता. तुमच्याशी बोलताना रेवा त्या क्षणापर्यंत पोहोचली जेव्हा तिने शशांकला मरताना पाहिलं. रेवा बहुतेक त्या ट्रॉमातून बाहेर आलेली दिसते..." डॉ. संग्राम बोलत असतानाच रेवाला शुद्ध आली. डोक्याला हात लावत ती उठून बसली. सुजाताने तिला मदत केली. डॉ. संग्रामला पाहून रडवेला चेहेरा करत, "डॉक्टर, माझा शशांक..." असं म्हणून रेवा हाताने चेहेरा लपवून रडू लागली. डॉ. संग्राम तिचं सांत्वन करत असताना तिने उमा आणि प्रधानांकडे पाहिलं. डॉ. संग्रामच्या सांगण्यावरून दोघांनी रेवाला त्यांची खरी ओळख दिली. उठून उभी राहत रेवा म्हणाली, "पोलीस... म्हणजे शशांकचा..." उमाने होकारार्थी मान हलवत उत्तर दिलं, "हो मॅडम. त्यांना विष दिलं गेलं आहे..." हे ऐकून कोसळल्यासारखी रेवा पुन्हा बेडवर बसली. काही क्षण गेले आणि ती म्हणाली, "इन्स्पेक्टर साहेब, माझ्या शशांकच्या खुन्याला शिक्षा करा. माझं सर्वस्व लुबाडलं त्या खुन्याने..."

तिथे बबनच्या मागावर गेलेल्या सचिनने, बबन राहत असलेली वस्ती गाठली. बबनचा फोटो दाखवत तो सर्वांना त्याच्याबद्दल विचारात होता. एका बाईने फोटो पाहिला आणि म्हणाली, "हा तर बबन्या. १४ नंबरमध्ये राहतो. एक नंबरचा लंपट माणूस हो... वस्तीतल्या बायका-मुलींना मोकळेपणाने चालायची सोय नाही राहिली याच्यामुळे... पण तुम्ही कोण... आणि याला कशाला शोधताय..." फोटोकडे पाहत सचिन म्हणाला, "मी सब-इन्स्पेक्टर सचिन. एका खुनासंदर्भात आम्ही याचा शोध घेत आहोत..." हे ऐकताच बाजूला उभा असलेला एक माणूस म्हणाला, "म्हणजे आता खून पण करायला लागला का हा... तुम्हाला सांगतो साहेब, हा लय बेकार माणूस. जुगार खेळायचा, सिगारेटी फुंकायच्या, दारू ढोसायची, काय नाही करत हा. त्याच्या जवळचे पैसे संपले की उसने मागायचा. आणि पैसे नाही मिळाले तर शिवीगाळ करायचा. एक-दोघांना तर त्याने मारायचाही प्रयत्न केला. आम्ही सर्वांनीच त्याला बुकलून काढला तेव्हापासून जरा थंड आहे..." रहिवाशांचं बोलणं ऐकून फोटो खिशात ठेवत सचिनने बबनच्या खोलीचा रस्ता धरला. बबनच्या खोलीला कुलूप होतं. कुलूप पाहून तो मागे फिरला आणि समोर एक माणूस दिसला, "साहेब, बबनला शोधताय का तुम्ही... तू इथे कुठला सापडायला... तो असेल त्याच्या अड्डयावर... वस्तीच्या मागे एक दारूचा गुत्ता आहे. तिथेच पडलेला असतो तो..." त्या माणसाला धन्यवाद देऊन सचिन वस्तीबाहेर पडला आणि चक्कर मारून दारूच्या गुत्त्याजवळ पोहोचला. इथे त्याने बबनची चौकशी केली, पण बबन तिथे नव्हता. सचिन तिथून बाहेर पडतच होता, की एक माणूस झिंगलेल्या अवस्थेत येऊन त्याला धडकला, "साये......ब, बबन्या हवाय ना तु....म्हाला... मी सां...गतो की... पण एक चप....टी घेऊन द्या की... हा मा.....लक सांगतो म.....मला जास्त झाली आहे..." त्या माणसाची कॉलर पकडत सचिन म्हणाला, "ए, मी तुला पाजायला नाही आलो इथे. बबन कुठे आहे ते माहीत असेल तर सांग नाहीतर..." त्या माणसाकडून बबनचा पत्ता मिळवत सचिन तिथून बाहेर पडला... तिसरीकडे कल्पेशबद्दल माहिती मिळवायला गेलेला आनंद, कल्पेश राहत असलेल्या सोसायटीमध्ये पोहोचला. वॉचमनने त्याला हटकल्यावर त्याने आय.डी. कार्ड दाखवलं आणि सोसायटीच्या सेक्रेटरीबद्दल विचारलं. वॉचमनने आनंदला सेक्रेटरीच्या घराचा रस्ता सांगितला. आनंद दुसऱ्या मजल्यावरच्या एका दारासमोर आला. दारावर पाटी होती, 'सदाशिव लेले.' एका माणसाने दार उघडलं. आनंद त्याला म्हणाला, "मि. लेले, मी इन्स्पेक्टर आनंद. एका केससंदर्भात चौकशी सुरू आहे, ज्यात इथे राहणाऱ्या कल्पेशचंही नाव आलं आहे. तर या कल्पेशबद्दल तुम्ही काही माहिती देऊ शकाल का..." मि. लेलेंनी आनंदला आत बोलावलं. दार लावत मि. लेले म्हणाले, "या कल्पेशने नुसता उच्छाद मांडलाय. पार्ट्या काय, डी.जे. काय, लफडी काय... इतका पैसा हा माणूस आणतो कुठून कळत नाही. ऑफिसला जाताना तर कधी पाहिलं नाही. बऱ्याच कंप्लेंट्स आल्यात त्याच्याबद्दल येत्या मिटिंगमध्ये यावर काहीतरी तोडगा काढूच आम्ही..." मि. लेलेंकडे पाहत आनंद म्हणाला, "कल्पेश आत्ता घरी नाही तर मला त्याचं घर बघायचं आहे. तुम्ही चला माझ्यासोबत व्हिटनेस म्हणून..." मि. लेले तयार झाले. दोघं कल्पेशच्या घरी आले. दार आतून बंद होतं. आनंदने बेल वाजवली आणि काही क्षणात एका माणसाने दार उघडलं. मि. लेले म्हणाले, "सर, हा दिनू. इथे नोकर आहे. दिनू, हे बघ, हे इन्स्पेक्टर आनंद आहेत. चौकशी करत आहेत..." समोर पोलीस पाहून दिनू जरा घाबरला आणि मागे झाला. आनंद आणि मि. लेले आत शिरले. चांगला मोठा फ्लॅट होता. हवेशीर मोठ्या खोल्या, एका कोपऱ्यात मिनी-बार असा चांगला ठाट होता. इकडे-तिकडे पाहत आनंद, "तुझे कल्पेश साहेब शौकीन दिसतात..." असं म्हणत घराची पाहणी करू लागला. सोबत दिनू आणि मि. लेले फिरत होते. पाहणी करताना आनंद दिनूला म्हणाला, "तुझ्या मालकाबद्दल सांग काहीतरी..." दिनूने एकवार मि. लेलेंकडे पाहिलं आणि म्हणाला, "कल्पेश साहेब एकदम दिलदार आहेत. आठवड्यातून दोन-तीन वेळा तरी इथे पार्ट्या देतात ते. त्यात मोठ्या आवाजातलं संगीत, नाच, गाणी, पोरी सगळं असतं. घरात पार्टी असते तेव्हा मलाही मेजवानी असते. ऊंची दारू, सिगारेट, चमचमीत खाणं. दारू, सिगारेट मी घेतली तरी खाणं बांधून नेतो बायको-मुलासाठी..." बोलता बोलता आनंद कल्पेशच्या बेडरूममध्ये शिरला. कपाटं तपासताना एका कपाटात बँकेचं पासबुक सापडलं. आनंदने ते चाळलं आणि त्याचे डोळे मोठे झाले. बाजूलाच एक फोटो होता. फोटो दिनूला दाखवत आनंदने इशाऱ्यानेच विचारलं. दिनू म्हणाला, "हा कल्पेशसाहेबांच्या कॉलेजच्या वेळचा फोटो आहे. जिथे फोटो ठेवला होता तिथेच एक पेनाचा बॉक्स ठेवला होता. आनंदने बॉक्स उचलला. त्यातलं एक पेन गायब होतं. बॉक्स खाली ठेऊन फोटो आणि पासबुक हातात घेत आनंद म्हणाला, "थँक्स मि. लेले तुम्ही इथे थांबलात. या दोन वस्तू मी घेऊन जातोय. पण घराची झडती घेतली गेली हे कल्पेशला कळता कामा नये. बरं का दिनू... कारण कल्पेश एक संशयित आहे..." दोन्ही गोष्टी घेऊन आनंद तिथून बाहेर पडला... सर्वजण डॉ. गोखलेंच्या लॅबमध्ये जमले. उमा आणि प्रधान यांनी शशांकच्या घरातून आणलेल्या वस्तू आणि शशांकच्या ऑफिसमधून आणलेल्या वस्तू तपासण्यात डॉ. गोखले गर्क झाले तेव्हा बाकी सर्व केस विषयी चर्चा करू लागले. उमा म्हणाली, "आपल्या डोळ्यांदेखत आपला नवरा मरण पावला हे पाहून धक्का बसलेली रेवा सवरली खरी. पण तिच्याकडून फारशी माहिती नाही मिळाली. शशांक-रेवाच्या नात्याबद्दल सर्वजण चांगलंच बोलतात. शिवाय अशी कोणती बाब नाही ज्यावरून त्यांचे बाहेर काही संबंध असावेत याची माहिती मिळेल..." उमाचं म्हणणं पुढे नेत सचिन म्हणाला, "आणि सर हा बबन अत्यंत बेजबाबदार आणि गुंडं प्रवृत्तीचा माणूस आहे. दारू पिणं, सिगारेटी ओढणं, जुगार खेळणं, उधारी मागणं, पैसे नाही मिळाले तर शिवीगाळ-मारहाण करणं हे त्याच्यासाठी नेहमीचंच आहे. शशांकसोबत झालेलं त्याचं भांडण हे त्याच्या अनेक भांडणांपैकी एक आहे. त्यासाठी तो शशांकचा खून करेल, आणि ते ही स्लो पॉयझनिंग सारखी पद्धत वापरून... जरा अशक्यच वाटतं..." सचिनचं बोलणं पूर्ण झालं, तर आनंद पुढे येत म्हणाला, "हा कल्पेश एकदम रंगेल माणूस आहे. पार्ट्या झोडणं, नाच-गाणी, ऊंची दारू, गर्ल फ्रेंड्स, असे महागडे शौक आहेत त्याचे. ऑफिसला क्वचितच कधीतरी जातो. पण क्लायंट मीटिंगला शशांकसोबत हमखास असतो. सर, त्याचा बँक अकाऊंट मी तपासला. महिन्यातून एकदा त्याच्या खात्यात दीड ते दोन लाख कॅश जमा होते. बरं, ही रक्कम एका ठराविक दिवशी एका ठराविक ब्रांचमध्ये जमा होते असं नाही. वेगवेगळी माणसं महिन्यातल्या वेगवेगळ्या दिवशी वेगवेगळ्या ब्रॅंचेसमध्ये ही रक्कम जमा करतात. कल्पेशच्या घरातून बँकेचं पासबुक आणि हा फोटो मिळाला. असाच फोटो, शशांकच्या केबिनमध्ये सुद्धा लावलेला होता..." फोटो पाहून उमा म्हणाली, "सर शशांकच्या घरी बेडरूममध्ये पण हाच फोटो लावला आहे..." फोटोकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "कल्पेशने सांगितलं होता, की त्यांच्या कॉलेजच्या शेवटच्या दिवसाचा हा फोटो आहे..." सर्वजण बोलतच होते, की, "युरेक्का... सापडलं..." सर्वांनी आवाजाच्या दिशेने पाहिलं. डॉ. गोखले खुशीत दिसत होते. सर्वांच्या नजरा आपल्याकडे आहेत हे कळल्यावर ते म्हणाले, "प्रधान साहेब, शशांकच्या शरीरात विष कुठून गेलं याचा शोध लागला. या सगळ्या वस्तूंमध्ये एकच गोष्ट आपल्या कामाची निघाली. ती म्हणजे हे पेन. या पेनाच्या टोपणाला आणि पेनाच्या टोकाला विषाचे ट्रेसेस सापडलेत..." डॉ. गोखलेंनी सर्वांसमोर पेन धरलं. ते पाहून उमा म्हणाली, "सर, शशांकच्या घरी त्याच्या बेडरूममध्ये रेवा आणि शशांकचा एक फोटो आहे. त्यात शशांकच्या कोटाच्या खिशाला हे पेन लावलेलं मी पाहिलं आहे..." उमाचं म्हणणं पुढे नेत आनंद म्हणाला, "सर, अशीच पेनं मी कल्पेशच्या घरीही पाहिली. एक बॉक्स होता, ज्यातून एक पेन गायब होतं. हे तेच पेन असावं..." सर्वांचं बोलणं ऐकून सचिन म्हणाला, "सर, याचा अर्थ कल्पेश कोणालातरी ब्लॅकमेल करत असावा, ज्याबद्दल ते पैसे त्याच्या खात्यात जमा होत होते. शशांकला ही गोष्ट समजली म्हणून कल्पेशने शशांकचा काटा काढला..." हनुवटी चोळत प्रधान म्हणाले, "कल्पेशच्या खात्यात दर महिन्याला जमा होणारी कॅश, ऑफिसला फारसं नं जाताही तो व्यतीत करत असलेलं राहणीमान, ज्या पेनावर विषाचे ट्रेसेस सापडले, तशीच पेनं कल्पेशच्या घरात सापडणं, या सगळ्या गोष्टींवरून हळू हळू सर्व सुया कल्पेशकडे वळत आहेत. पण हे सगळं कोर्टाला पाठवण्यासाठी आपल्याला अजून भक्कम पुरावे हवेत. आत्तापर्यंत आपण सगळ्या गोष्टी पडताळून पाहिल्या. एकच गोष्ट राहिली. ती म्हणजे हा ग्रूप फोटो. शशांक आणि कल्पेशच्या कॉलेजचा. उमा तू चौकीतच थांब. रेवाला त्या सकाळबद्दल किंवा त्याच्या आधीचं अजून काही आठवतं का ते बघ आणि काही समजलं तर कळव मला. बबन तर चौकीवर आहेच. सचिन, तू या कल्पेशच्या मागावर रहा. तो कुठे निसटून जाण्याचा प्रयत्न करत असेल तर त्याला थांबव. मी आणि आनंद या कॉलेजला भेट देऊन येतो. कदाचित कल्पेश ज्या व्यक्तीला ब्लॅकमेल करतोय ती व्यक्ती आणि शशांकचा खून का झाला, हे आपल्याला तिथे समजेल. लेट्स मूव्ह..." आनंद आणि प्रधान कॉलेजला पोहोचले. दोघांची ओळख पटल्यावर कॉलेजच्या प्रिन्सिपॉलने त्यांना केबिनमध्ये नेलं. खुर्चीवर बसत प्रधान म्हणाले, "२०१७ मध्ये तुमच्याकडे एक स्टुडन्ट होता, शशांक जहागीरदार. त्याच्याबद्दल माहिती हवी आहे. त्यावर्षीच्या सिव्हील इंजिनियरिंग बॅचचा तो टॉप रँक होल्डर होता..." यावर प्रिन्सिपॉलने कॉम्पुटरवर काही बटणं दाबली आणि रेकॉर्ड काढून दोघांना वाचायला दिले. आनंद आणि प्रधान रेकॉर्ड वाचत होते. तेवढ्यात प्रधानांचं लक्ष एका भिंतीवर गेलं. त्या भिंतीवर बरेच ग्रूप फोटो पिन केलेले दिसत होते. प्रधान तिकडे पाहत आहेत हे लक्षात येताच प्रिन्सिपॉल म्हणाले, "आमच्या कॉलेजची ही पद्धत फार पूर्वीपासून आहे. प्रत्येक शाखेच्या बॅचच्या शेवटच्या दिवशी एक ग्रूप फोटो घेतला जातो आणि तो इथे लावला जातो. फोटोच्या खाली वर्ष पण लिहिलं आहे. २०१७ सालच्या सिव्हील इंजिनियरिंग बॅचचा पण फोटो आहे त्यात..." त्याच वेळी आनंद म्हणाला, "सर, शशांकची सर्व माहिती बरोबर आहे पण... तुम्ही बघा सर..." प्रधानांनी स्क्रिनकडे पाहिलं आणि मग आनंदकडे पाहत म्हणाले, "आता तू तो सॉफ्ट बोर्ड बघ..." आनंदने बोर्ड पाहिला आणि आश्चर्याने प्रधानांकडे पाहिलं. प्रधानांनी मान हलवली तसा आनंदने मोबाईल काढून सॉफ्ट बोर्डसमोर धरला आणि फोटो काढला. फोटो कोणालातरी पाठवून आनंद खुर्चीत येऊन बसला. प्रिन्सिपॉलकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "सर, फोटोत हा समोर बसलेला शशांक आणि वरून तिसऱ्या रांगेत उभा असलेला हा कल्पेश, यांच्याबद्दल तुम्ही काही सांगू शकता..." नकारार्थी मान हलवत प्रिन्सिपॉल म्हणाले, "सर, चार वर्षांपूर्वी इथला सगळा स्टाफ बदली झाला. नाही म्हणायला रामदिन नावाचा एक पिऊन आजही आहे. गेली १७ वर्ष तो इथे आहे. त्याला काहीतरी माहीत असेल. मी बोलावतो त्याला..." प्रिन्सिपॉलने इंटरकॉम उचलून रामदिनला पाठवायला सांगितलं. थोड्याच वेळात पन्नाशीतला एक गृहस्थ तिथे आला आणि प्रिन्सिपॉलना सलाम करून उभा राहिला..." रामदिन जवळ जात आनंद म्हणाला, "काका, आम्ही दोघं पोलीस अधिकारी आहोत. मी इन्स्पेक्टर आनंद आणि हे सीनियर इन्स्पेक्टर प्रधान. शशांक जहागीरदार विषयी आम्हाला जाणून घ्यायचं आहे..." प्रिन्सिपॉलकडे पाहत रामदिन बोलू लागला, "शशांक जहागीरदार. म्हणजे शशांक बाबा. खूप चांगला मुलगा हो. अभ्यासात पण छान. त्याला सिनेमाची आवड होती. मला तो रामूकाका म्हणायचा. ते सिनेमात म्हणतात ना, म्हणून. तो कोणाच्यात जास्त मिसळायचा नाही पण माझ्याशी गप्पा मारायचा. महिन्यातून एकदा मला पैसे देऊन बँकेत भरायला सांगायचा. त्याचं बाकी सगळं ठीक होतं. पण त्याची एक गोष्ट मात्र जरा वेगळी वाटायची. दर शुक्रवारी कॉलेज संपल्यावर शशांक कुठेतरी निघून जायचा आणि रविवारी रात्री परत यायचा. मी त्याला अनेक वेळा याबद्दल विचारलं. पण तो सांगायचं टाळायचा..." प्रधानांनी लगेच विचारलं, "शशांक तुम्हाला दर महिन्याला बँकेत काही पैसे भरायला द्यायचा असं म्हणालात तुम्ही. त्याबद्दल काही सांगाल का..." जरा विचार करत रामदिन म्हणाला, "कोणा मंजिरी नावाच्या मुलीचं खातं होतं ते. बाकी मला काहीच माहीत नाही..." आनंदने रामदिनला कल्पेश आणि शशांकचे फोटो दाखवले. रामदिनने फोटो पाहून परत केले. तेव्हा आनंद म्हणाला, "काका, तुम्ही या दोघांना ओळखत नाही का..." रामदिनने नकारार्थी मान हलवली. आनंद पुढे म्हणाला, "अहो असं काय करताय... हा कल्पेश. शशांकसोबत त्याच्याच वर्गात होता. आणि हा शशांक..." प्रिन्सिपॉल, प्रधान आणि आनंदकडे पाहत रामदिन म्हणाला, "साहेब, हजारो मुलं-मुली येतात कॉलेजला. कोणा-कोणाला लक्षात ठेवणार मी. शशांकबाबा सारखे काहीच असतात, जे आमच्यासोबत छान वागतात आणि आम्हाला सामावून घेतात. ते लक्षात राहतात. त्यामुळे हा कल्पेश असेल शशांकबरोबर, पण लक्षात नाही. आणि साहेब, हा दुसरा फोटो तुम्ही म्हणताय शशांकचा आहे. पण तो शशांक नाही..." हे ऐकून प्रधान, आनंद आणि प्रिन्सिपॉल तिघांनाही आश्चर्य वाटलं. स्क्रिनवर शशांकच्या माहितीत दिसणारा फोटो पाहून त्याकडे बोट दाखवत रामदिन म्हणाला, "साहेब, हा शशांक आहे. माझा शशांकबाबा. तुमच्याकडे असलेल्या फोटोतला मुलगा शशांक असेलही पण तो माझा शशांकबाबा नाही..." रामदिनचं हे म्हणणं ऐकून प्रिन्सिपॉल अजूनच बुचकळ्यात पडले. त्यांनी प्रधानांना विचारलं, "इन्स्पेक्टर प्रधान, हे सगळं काय चाललंय... हा रामदिन काय म्हणतोय..." प्रधान त्यांना उत्तर देणार इतक्यात आनंदचा फोन वाजला... "नमस्कार, इन्स्पेक्टर आनंद बोलतोय. हां... ओके पाठवा. धन्यवाद..." फोन बंद झाला आणि काही क्षणात फोनवर मेसेजेस येऊ लागले. आनंदने सगळे मेसेजेस प्रधानांना दाखवले आणि स्वतःसुद्धा वाचले. मेसेजेसमधले फोटो पाहताना आणि त्यातली माहिती वाचताना आनंद आणि प्रधान दोघांच्याही चेहेऱ्यावरचे भाव बदलले. प्रिन्सिपॉलकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "धन्यवाद सर. इथे येण्याने आमचे बरेच प्रश्न सुटले. बऱ्याच गोष्टी नव्याने समजल्या. रामदिन आत्ता जे काही बोलला ते सगळं खरं आहे. कारण त्याच्यासमोर आलेला शशांक वेगळा होता आणि जगासमोर आलेला शशांक वेगळा होता. आजच याची उकल होईल. थोडी कळ सोसा..." फोन बाहेर काढत उमाचा नंबर मिळवत ते म्हणाले, "उमा, रेवाला घेऊन इथे कॉलेजला ये. तिला म्हणावं खुन्याचा शोध लागला आहे..." कॉल कट करत प्रधान आनंदला म्हणाले, "आनंद, सचिनला कॉल कर आणि त्याला सांग कल्पेश जिथे असेल तिथून त्याला उचल आणि इथे कॉलेजला घेऊन ये..." थोड्याच वेळात उमासोबत आलेली रेवा, रेवाला मदत म्हणून आलेले डॉ. संग्राम, सचिनसोबत आलेला कल्पेश, कॉलेजचा प्रिन्सिपॉल, रामदिन, आनंद आणि प्रधान, कॉलेजच्या गेटबाहेर जमले. प्रधान म्हणाले, "आपण सगळे इथे जमलोत कारण या प्रकरणाची खरी सुरुवात इथूनच झाली. या कॉलेजपासून..." एक फोटो कल्पेशसमोर धरत प्रधानांनी कल्पेशला त्या फोटोबद्दल विचारलं. कल्पेश म्हणाला, "सर, हा कॉलेजच्या शेवटच्या दिवसाचा फोटो आहे. यात मी आहे आणि शशांक पण आहे..." फोटोमध्ये शशांक कुठे असं विचारलं तेव्हा कल्पेशने शशांकच्या चेहेऱ्याकडे बोट दाखवलं. तेव्हा प्रधान हसत म्हणाले, "हा शशांक आहे... पण हा रामदिन तर सांगतो हा शशांक नाही. काय रामदिन, हे साहेब म्हणतात या ग्रूप फोटो मधला हा मुलगा शशांक आहे. तुझं काय म्हणणं..." रामदिनने तो फोटो पाहिला. तेवढ्यात आनंदने प्रिन्सिपॉलच्या केबिनमध्ये असलेला फोटो रामदिनला दाखवला. त्यातल्या एका चेहेऱ्याकडे बोट दाखवत रामदिन म्हणाला, "साहेब, हा शशांक आहे..." कल्पेशला तो फोटो दाखवत प्रधान म्हणाले, "काय कल्पेश... आता या दोन फोटोमधला कोणता शशांक खरा म्हणायचा... तू दाखवलेला की या रामदिनने दाखवलेला..." कल्पेश थोडा गडबडला. चेहेऱ्यावर आलेला घाम तो रुमालाने टिपू लागला. प्रधान म्हणाले, “इतक्यात घामाघूम झालास... मीच सांगतो मग... तुझं बरोबर आहे कल्पेश. तू दाखवलेला मुलगा खरा शशांक आहे..." यावर सचिनने विचारलं, "सर, म्हणजे हा रामदिन खोटं बोलतोय का..." प्रधान हसले आणि म्हणाले, "नाही सचिन. रामदिन म्हणतोय ते सुद्धा खरं आहे. कारण शशांकचं नाव घेऊन कॉलेजमध्ये दाखल झालेला हा मुलगा शशांक नसून मंदार आहे... कल्पेश, आता पुढचं काय ते सांगतोस, की मी सांगू..." कल्पेश घामाने थपथपला होता. रुमाल खिशात ठेवत तो म्हणाला, "मी सांगतो सगळं. रामदिनने दाखवलेला हा मुलगा मंदार आहे. शशांकच्या नावाने तो माझ्याच बॅचमध्ये शिकत होता. शिक्षण पूर्ण झालं. शशांक म्हणजेच मंदारने टॉप रँक मिळवला. नोकरी मिळावी म्हणून मी शशांकच्या कंपनीत इंटरव्हयूसाठी गेलो. मला वाटलं बॅचमेट म्हणून शशांक मला जॉब देईल. पण तिथे मला भेटलेला, आणि प्रश्न विचारणारा शशांक तो नव्हता, जो माझ्यासोबत शिकत होता. शिवाय केबिनमध्ये लावलेल्या फोटोमध्येही तो शशांक नव्हता. मी समोर गेलो तर शशांकने मला ओळखलंदेखील नाही. मला अचंभा वाटला. मी घरी आलो आणि माझ्याकडचा फोटो काढला. थोडी चौकशी केल्यावर खरा प्रकार माझ्या लक्षात आला आणि मी शशांकला भेटायचं ठरवलं... मला माहीत होतं, शशांक मला तसा भेटणार नाही. म्हणून आधी ते दोन्ही फोटो शशांकला पाठवले. माझ्या अपेक्षेप्रमाणे त्याचाच फोन आला. मी शशांकला भेटलो. मला माहीत असलेल्या सर्व गोष्टी त्याला सांगितल्या. तेव्हा शशांकने खुलासा केला. शशांक लहानपणापासून below average student होता. अभ्यासात त्याला काही रुची नव्हती. त्याचे वडील मि. जहागीरदार मोठे बिल्डर होते. शशांकही त्याच लाईनमध्ये यावा म्हणून त्यांनी शशांकला सिव्हील इंजिनियरिंगला घातलं. पण शशांकला मौज-मजेशिवाय दुसरं काही दिसायचं नाही. त्याच दरम्यान मि. जहागीरदारांच्या ऑफिसमध्ये एक मुलगा नोकरीसाठी आला. तो होता मंदार. पडेल ते काम करायला तो तयार होता पण त्याचे सर्टिफिकेट्स काही वेगळंच सांगत होते. मि. जहागीरदारांनी तर त्याला नोकरी नाही दिली. पण शशांकने त्याच्या हुशारीचा फायदा घ्यायचं ठरवलं... शशांकच्या नावाने मंदार कॉलेजमध्ये शिकू लागला. शशांक दर महिन्याला मंदारला पैसे पाठवायचा आणि शशांकचं नाव लाऊन मंदार वावरायचा. दरम्यानच्या काळात हार्ट अटॅकने मि. जहागीरदारही गेल्याने शशांकच्या सगळंच पथ्यावर पडलं होतं. शशांक मला हे सगळं सांगत असताना मी सगळं रेकॉर्ड करून ठेवलं. शशांकही मूर्खासारखं मला सगळं सांगून बसला. त्याला जराही लक्षात आलं नाही, की जसं त्याने पैशाच्या जोरावर मंदारला मॅनेज केलं, तसं कॉलेजमध्ये कोणालातरी मॅनेज करून रेकॉर्ड बदलता आले असते. पण शशांक घाबरला. आणि त्याच्या याच भितीचा मी फायदा करून घेतला. शशांकच्या कंपनीमध्ये भागिदारी मिळवली. माझं चांगलं सुरू होतं. ए.सी.केबिनमध्ये बसायचं, क्लायंट मिटिंग अटेंड करायची फक्त आणि त्यासाठी प्रॉफिटमध्ये शेयर. काही काळानंतर मला हेसुद्धा समजलं, की शशांकने मंदारचा अपघाती मृत्यू घडवून आणला होता. हे समजल्यावर मी शशांककडे अजून पैसे मागितले. वर्षाच्या प्रॉफिट शेयरशिवाय आता दर महिन्याला शशांक मला पैसे देऊ लागला आणि मी चैनीत जगू लागलो... आमच्या पार्टनरशिप डीडमध्ये एक क्लॉज आहे. त्यात असं म्हटलं आहे, की शशांकचा किंवा माझा मृत्यू झाल्यास, मृत पार्टनरची जागा रेवा घेईल आणि सगळे निर्णय तिचेच राहतील. साहेब, तुमच्या इन्स्पेक्टर सचिनने इथे येताना मला सांगितलं की तुमचा माझ्यावर संशय आहे. सर आता तुम्हीच विचार करा... शशांकला मारून मी माझंच नुकसान का करून घेऊ..." कल्पेश बोलायचं थांबला. कल्पेशकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "बरोबर आहे कल्पेश तुझं. शशांक तुझ्यासाठी सोन्याचं अंडं देणारी कोंबडी होता. त्याला मारून तुझंच मोठं नुकसान होतं. शशांक नावाच्या त्या कोंबडीला मारलं त्या व्यक्तीने, जिचा त्या अंड्यावर जास्त अधिकार होता... काय रेवा मॅडम. बरोबर बोलतोय ना मी... सॉरी सॉरी... रेवा नाही, मंजिरी. हेच नाव आहे ना तुमचं..." रेवा रागाने लाल झाली. एकदा कल्पेशकडे नजर टाकून ती बोलू लागली, "हो. माझं खरं नाव रेवा नाही, मंजिरी आहे. आणि मीच मारलं शशांकला..." मंजिरीचं बोलणं ऐकून पुढे सरसावत डॉ. संग्राम म्हणाले, "मंजू हे काय बोलतेस तू... अगं..." डॉ. संग्रामना मध्येच थांबवत मंजिरी म्हणाली, "प्लीज डॉक्टर. मला बोलू द्या... हे सगळं मी पैशासाठी नाही केलं. शशांकच्या पार्टनरशिप डीडबद्दल मला कधीच काहीच माहीत नव्हतं. मी शशांकला मारलं माझ्या दादाच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी. शशांकने वापर करून घेतलेला मंदार सरंजामे माझा मोठा भाऊ. आमची परिस्थिती पहिल्यापासूनच हालाखीची होती. आमच्या लहानपणीच आमचे आई-बाबा एका अपघातात वारले. त्यांनंतर बाबांचे मित्र डॉ. संग्राम यांनी आमचा सांभाळ केला. त्यांच्यावर ओझं होऊन राहणं आम्हाला पटत नव्हतं. आम्ही त्यांचं घर सोडलं. दादाचं स्वप्न होतं, की मी शिकून मोठी व्हावं. हुशार असूनही त्याने शिक्षण सोडलं. मग पेट्रोल पंपावर पेट्रोल भरणारा, हॉटेलचा वेटर, अशा छोट्या नोकऱ्या तो करू लागला. एकदा दादाने मला सांगितलं, की त्याला एका मोठ्या कंपनीमध्ये चांगल्या पगाराची नोकरी मिळाली आणि कामासाठी बाहेरगावी रहावं लागणार आहे. त्याने माझं नाव एका मोठ्या कॉलेजमध्ये घातलं. दादा दर महिन्याला मला पैसे पाठवी. दर शनिवारी आमची भेट होई. अशीच पाच वर्ष निघून गेली... एका शनिवारी दादा आलाच नाही. मी त्याला फोन लावला पण त्याचा फोनसुद्धा लागला नाही. मला वाटलं कामानिमित्त अडकला असेल. मी अजून एक शनिवार जाऊ दिला. पंधरा दिवस झाले तरी दादाची काही खबर नाही आली. तेव्हा मी त्याचा शोध घ्यायला सुरुवात केली. त्याने सांगितलेली कंपनी अस्तित्वातच नव्हती. मला येणारे पैसे ज्या ठिकाणच्या बँकेत भरले जायचे, मी तिथेही गेले. पण मंदार सरंजामे या व्यक्तीबद्दल कोणालाच काही माहीत नव्हतं. मी तिथल्या पोलिसात तक्रार करायला गेले तेव्हा मी दिलेल्या माहितीच्या आधारे त्यांनी अपघातात मरण पावलेल्या एका माणसाची केस फाईल मला दाखवली. मृत व्यक्तीचं नाव नव्हतं लिहिलं. पण बाकी माहिती मंदार दादाशी तंतोतंत जुळत होती. शिवाय अपघाताच्या वेळी त्या मेलेल्या व्यक्तीच्या गळ्यात सापडलेली चेनसुद्धा मी ओळखली. दादा जे पैसे मला पाठवायचा, त्यातून काही वाचवून मी दादासाठी ही चेन विकत घेतली होती. माझी खात्री पटली. ही मेलेली व्यक्ती म्हणजे माझा मंदार दादाच होता... मृत्यूचं कारण वाचून तर मी पूर्ण हलले. दारूचं अती सेवन करून मद्यधुंद अवस्थेत रस्त्याने चालताना तोल जाऊन ट्रकसमोर आल्याने मृत्यू. माझ्या भावाला दारू तर नाहीच, पण साध्या कोल्ड ड्रिंकचीसुद्धा आवड नव्हती हो. आणि असा माणूस दारूच्या नशेत बुडालेला. मी तेव्हाच ओळखलं, की मंदार दादासोबत काहीतरी अघटित घडलं आहे. मी खूप प्रयत्न केले. पण मला न्याय मिळू शकला नाही. अधून-मधून डॉ. संग्रामच्या संपर्कात मी होते. माझं शिक्षणही पूर्ण झालं होतं. त्यांच्याच सांगण्यावरून मी इथे आले. एस.के. ग्रूपमध्ये शशांकच्या सेक्रेटरीची नोकरी धरली. मला शशांक खूप आवडायचा. पण त्याला कधी सांगू शकले नाही. आणि एक दिवस शशांकनेच मला मागणी घातली. आमचं लग्न झालं आणि मी नोकरी सोडली. संपूर्ण वेळ घर आणि शशांक हेच आता माझं आयुष्य बनलं होतं. आम्ही नवीन घर घेतलं. शिफ्टिंगच्या वेळी शशांकच्या कपाटाच्या एका खणात मला दोन फोटो सापडले. एका फोटोमध्ये शशांक होता तर एका फोटोमध्ये मंदार दादा होता. दोन्ही फोटोमध्ये कल्पेश होता... मी डॉ. संग्रामना ते फोटो दाखवले. त्यांनी त्यांच्या परीने चौकशी केली तेव्हा खरा प्रकार उघडकीस आला. कल्पेशला या सर्व गोष्टी आधीपासून माहीत होत्या. पण पैशाच्या हव्यासापोटी त्याने या गोष्टी बाहेर येऊ दिल्या नाहीत. शशांकवरचं माझं प्रेम पूर्ण आटलं. प्रेमाची जागा राग आणि बदल्याने घेतली. डॉ. संग्रामकडून मी विष मिळवलं. आधी त्यांनी नकार दिला. पण माझ्यावरच्या मायेखातर ते मला मदत करायला तयार झाले. डॉ. संग्रामनी मला स्लो पॉयझनिंगबद्दल सांगितलं. मला कल्पेशलाही धडा शिकवायचा होता. म्हणून त्याने शशांकला दिलेल्या एका पेनाला मी डॉ. संग्रामनी दिलेलं विष लावलं. शशांकला पेनाचं टोपण तोंडात धरून पेन उघडण्याची सवय होती. मला खात्री होती, की एक ना एक दिवस विष त्याचं काम करेल आणि दादाला न्याय मिळेल. चौकशी झालीच तर कल्पेशने दिलेलं पेन, त्याचं ऑफिसमध्ये येणं-जाणं, शशांक त्याला देत असलेले पैसे यामुळे कल्पेश अडकेल. तोवर आम्ही नॉर्मल रहावं असं मी आणि डॉ. संग्रामने ठरवलं. पण विषाने नको त्या वेळी काम केलं आणि शशांक घरी असतानाच त्याला मरण आलं... मी घाबरले आणि गोंधळले. पोलिसांनी सखोल चौकशी केली असती तर कदाचित सत्य बाहेर आलं असतं. पण डॉ. संग्रामनी कधी काळी सांगितलेली एक केस मला आठवली ज्यात अकस्मात बसलेल्या धक्क्याने एक माणूस शॉकमध्ये गेला आणि धक्क्याच्या त्या प्रसंगासहित मधले काही दिवस विसरला. मीसुद्धा तसंच केलं. शशांक जिवंत असून टूरवर गेल्याचा बनाव निर्माण केला. जेव्हा माझी खात्री पटली, की आता तुम्ही मला उलट-सुलट प्रश्न विचारणार नाही, तेव्हा मी स्वतःला शॉकमधून बाहेर आणलं. शशांकला मारून माझा अर्धा बदला पूर्ण झाला होता. पण हा कल्पेश अजून बाकी आहे. सॉरी दादा. मी तुला पूर्ण न्याय मिळवून देऊ शकले नाही. पण..." इतकं बोलून मंजिरीने बाजूलाच उभ्या असलेल्या उमाला ढकललं आणि साडीमध्ये लपवलेली पिस्तूल काढून कल्पेशवर चालवली. गोळीने कल्पेशच्या छातीचा वेध घेतला. कल्पेश खाली कोसळला आणि गतप्राण झाला. कल्पेश मेला हे पाहून मंजिरी जोरजोरात हसत सुटली. तिच्या हातून पिस्तूल खाली पडलं. प्रधानांकडे पाहत मंजिरी म्हणाली, "इन्स्पेक्टर साहेब. आता माझ्या दादाला पूर्ण न्याय मिळाला. हा... हा... हा..." पडलेलं पिस्तूल उचलत प्रधान म्हणाले, "मंजिरी, मला मान्य आहे कायद्यात काही त्रुटी आहेत. तुझ्याकडे पुरावे नव्हते तेव्हा शशांक आणि कल्पेश निसटले. पण पुरावे हाती आल्यावर तरी तू पोलिसात पुन्हा जायला हवं होतंस. तुझ्या डोक्यात असलेल्या रागाच्या आणि बदल्याच्या भावनेने तुझ्या विवेकावर ताबा मिळवला आणि तू हे कृत्य केलंस. पण मंजिरी, गुन्हेगाराला शिक्षा व्हायलाच हवी. शशांक आणि कल्पेशच्या कृत्यांची शिक्षा त्यांना मिळाली. तुलाही शिक्षा भोगणं क्रमप्राप्त आहे. आणि डॉ. संग्राम, गुन्हेगाराला किंवा एखाद्या व्यक्तीला गुन्हा करण्यात मदत करणं, हा सुद्धा एक गुन्हाच आहे. मंदार आणि मंजिरीवरच्या मायेपोटी तुम्ही मंजिरीची साथ दिलीत. तुम्हालाही याची शिक्षा होईल..." समाप्त.
@ अनिकेत परशुराम आपटे.

Tuesday, May 27, 2025

पिक्चर परफेक्ट (पहिला भाग)...

सकाळचे ८ वाजले होते. शशांक जॉगिंग करून घरात आला. बूट काढून पेपर वाचायला हॉलमध्ये बसणारच होता की त्याची नजर बेडरूमकडे वळली. रेवा आरशासमोर केस सुकवत उभी होती. शशांक दबक्या पावलांनी आत गेला आणि त्याने रेवला मागून मिठी मारली. रेवाच्या हातून ड्रायर खाली पडला. शशांककडे पाहत रेवा म्हणाली, "काय हे... आत्ताच अंघोळ झाली माझी आणि तू..." रेवला वळवत शशांक म्हणाला, "त्यात काय, परत कर अंघोळ. माझीही अंघोळ बाकीच आहे की..." शशांकने रेवाच्या केसातून हात फिरवला. दोघं अजून जवळ आली. दोघांचे ओठ एकमेकांना बिलगले आणि दोघांचे डोळे बंद झाले...

काही क्षणात त्यांचे ओठ एकमेकांना दुरावले. त्यांचे डोळे उघडले. रेवा म्हणाली, "हॅपी बर्थ डे शशांक..." रेवाच्या भाळाचं चुंबन घेत शशांक म्हणाला, "वाढदिवसाची इतकी गोड सुरुवात झाली. पण एकच..." रेवा हसली आणि म्हणाली, "आपण या घरात आलो त्यानंतरचा हा तुझा पहिला वाढदिवस म्हणून आत्ता फक्त तोंड गोड केलं. बाकी सगळं रात्री. आता सोड पाहू मला. सुजाता येईल इतक्यात. तिने आपल्याला असं पाहिलं तर..." दोघं बोलत असताना मेन डोर उघडण्याचा आवाज आला. रेवा लगेच वॉशरूममध्ये गेली आणि शशांक बाहेर आला. दारातून सुजाता येताना दिसत होती. तिच्या एका हातात भाजीची पिशवी आणि दुसऱ्या हातात दुधाची थैली होती. शशांककडे पाहत सुजाता हसून म्हणाली, "हेपी बड्डे दादा..." शशांकने स्मित केलं आणि पेपर वाचत सोफ्यावर बसला...

"आज उशीर केलास सुजाता..." बाहेर येत रेवा म्हणाली. सुजाता काही बोलणार इतक्यात रेवा पुन्हा म्हणाली, "बरं ते जाऊ दे. मी आता निघते थोड्या वेळात. आज दादांच्या आवडीचा ब्रेकफास्ट बनव हं... आणि हो, आज सहा नंतर तुला सुट्टी. दादांचा वाढदिवस आहे ना आज, तर आम्ही बाहेर जाणार आहोत..." रेवा बोलत असताना शशांकने तिच्याकडे एक कटाक्ष टाकला. दोघांची नेत्रपल्लवी झाली आणि रेवा आवरण्यासाठी आत निघून गेली तर सुजाता किचनमध्ये शिरली. थोड्याच वेळात सुजाताने गरम दुधाचा ग्लास आणून शशांकपुढे ठेवला. शशांकने एक घोट घेतलाच होता की रेवा तयार होऊन बाहेर आली. "शशांक मी निघते रे. माझ्या महत्वाच्या अपॉइंटमेंट्स आहेत आज. पण संध्याकाळी लवकर येते. तूसुद्धा तुझी कामं आटपून लवकर ये ओके..." असं म्हणत तिने शशांककडे पाहिलं...

शशांकचा चेहेरा बदलला होता. त्याच्या हातून पेपर गळून पडला. एका हातात दुधाचा ग्लास घेऊन दुसऱ्या हाताने छाती चोळत शशांक उभा राहिला. "शशांक काय होतंय तुला..." असं म्हणत रेवा त्याच्या जवळ आली. शशांकचा चेहेरा एकदम आक्रसला. त्याचे डोळे मोठे झाले. दुधाचा ग्लास त्याच्या हातून निसटून जमिनीवर पडून फुटला. शशांकने दोन्ही हातांनी स्वतःचा गळा पकडला आणि क्षणार्धात सोफ्यावर कोलमडला. "सुजाता... लवकर ये... बघ शशांक कसं करतोय..." रेवाने सुजाताला बोलावलं खरं. पण तोपर्यंत शशांकची हालचाल बंद झाली होती. रेवा शशांकला हलवून उठवू लागली, "शशांक अरे ऊठ की... हे बघ मला अशी मस्करी पसंत नाही... शशांक..." रेवाने पुन्हा शशांकला हलवलं तर त्याचा हात मांडीवरून खाली घसरला. हे पाहून रेवा जोरात किंचाळली, "शशां....... क....."

तिथे चौकीवर नेहमीचं कामकाज सुरू होतं. प्रधान आणि उमा जुन्या फाईल्स पाहत होते. तर सचिन कॉम्पयूटरमध्ये डेटा अपडेट करत होता. चौकीतला फोन वाजला. फोन उचलत उमा म्हणाली, "नमस्कार, सब इन्स्पेक्टर उमा बोलते... काय... ठीक आहे आम्ही येतोच. पण तोपर्यंत कोणत्याही गोष्टीला हात लावू नका..." फोन ठेऊन सर्वांकडे पाहत उमा म्हणाली, "सर गुलमोहर कॉलोनीतल्या ५ नंबर बंगल्यात एक खून झालाय..." सर्वांकडे पाहत प्रधान, म्हणाले, "ओके. सचिन, आनंदला कॉल करून स्पॉटवर यायला सांग. लेट्स गो..."

जीप गुलमोहर कॉलनीच्या गेटजवळ पोहोचली. आनंदही त्याचवेळी त्याच्या बाईकने तिथे पोहोचला. दोन्ही गाड्या ५ नंबर बंगल्याच्या आवाराबाहेर येऊन थांबल्या. आवारात आणि गेटबाहेर बघ्यांची गर्दी जमली होती. गर्दीतून वाट काढत प्रधान, उमा, आनंद आणि सचिन बंगल्यात शिरले. हॉलच्या मधोमध असलेल्या सोफ्यावर शशांकचं प्रेत पडलं होतं. त्याचे डोळे सताड उघडे होते आणि तोंडातून फेस येत होता. शशांकच्या उजव्या पायाजवळ पेपर होता आणि डाव्या पायाजवळ कचांचा चुराडा पडला होता. हॉलच्या डाव्या हाताला असलेल्या किचनच्या दारात एक बाई बसली होती आणि काही बायका तिच्याजवळ उभ्या होत्या. प्रधानांनी इशारा देताच तिघं कामाला लागली. आनंद बॉडी तपासू लागला. उमा त्या बायकांजवळ गेली तर प्रधान आणि सचिन गर्दीकडे वळले...

गर्दीला उद्देशून प्रधान म्हणाले, "तुमच्यापैकी कोणी फोन केला होता का..." त्यासरशी एक माणूस पुढे आला आणि बोलता झाला, "हो सर. रोजच्यासारखं आम्ही तिघं वॉक घेऊन परतत होतो तर या बंगल्यातून किंकाळी ऐकू आली. आम्ही तिघं इथे आलो तर सोफ्यावर शशांक मरून पडला होता. शशांकची बायको रेवा त्याच्या बाजूलाच बेशुद्ध पडली होती आणि ती मोलकरीण सुजाता रेवाला उठवण्याचा प्रयत्न करत होती. मी तुम्हाला फोन केला आणि मग आम्ही रेवाला नेऊन तिच्या बेडवर ठेवलं आणि तुमची वाट पाहत इथे थांबलो. मग हळू हळू ही गर्दी वाढली..." "बरं, या रेवा आणि शशांकमध्ये काही वाद वगैरे..." सचिनच्या या प्रश्नावर त्या लोकांनी नकारात्मक मान हलवली. एक जण म्हणाला, "सर, नवरा-बायकोचे नॉर्मल वाद तर प्रत्येक घरात होतात. पण कधी सिरीयस भांडण झालं नाही त्यांच्यात. खूप प्रेमळ जोडपं होतं हे..."

तिथे उमा त्या बसलेल्या बाईकडे गेली, "काय नाव तुमचं... आणि या घटनेबद्दल तुम्हाला काय माहीत आहे..." पदराला डोळे पुसत ती बाई उभी राहिली आणि म्हणाली, "मी सुजाता. इथं मोलकरीन हाये. आज धा म्हाइनं झालं काम घेऊन. म्या सकाली येती. दूध तापवून, नाश्ता बनवती. दोघांचे डबे बनवती. दादा आनी ताई निघून गेल्यावर बाकी कामं आटपून म्या बी निघून जाती. मंग संध्याकाली सहाला परत येती रातच्या जेवनासाटी. शनवार किंवा सुट्टीच्या आधीचा दिस असला की माला संध्याकाली सुट्टी असायची. आज दूध तापवून म्या दादांना दिलं आनी येक घोट घेऊनच... म्या काय बी केलं न्हाय म्याडम... आयच्यान..." सुजाता बोलायची थांबली आणि पुन्हा मुसमुसू लागली. तिथे जमलेल्या बायका सुजाताला धीर देऊ लागल्या. उमाने लगेच पुढचा प्रश्न केला, "रेवा आणि शशांकमध्ये काही वाद... काही भांडण..." यावर रडणं थांबवत सुजाता म्हणाली, "न्हाय म्याडम. ताई आनी दादा लय चांगले व्हते. भांडन कदी झालं न्हाय तेंच्यात..."

सर्वांची चौकशी सुरू असताना आनंदने प्रधानांना बॉडीजवळ बोलावलं. प्रधान सोफ्याजवळ पोहोचताच आनंद म्हणाला, "सर, क्लीयर केस ऑफ पॉयझनिंग. शशांकचे ओठ आणि हाताची नखं निळी पडली आहेत. फरशीवर तुटलेला ग्लास आणि दूध दिसतंय. शशांकच्या अंगात ट्रॅक सूट आहे आणि टेबलवर हेडफोन्स ठेवलेत. म्हणजे हा नुकताच जॉगिंग करून आला असावा. या बाजूच्या टेबलवर हा मोबाईल आहे. शशांकचाच असावा. यावर शेवटचा कॉल कोण्या कल्पेशचा आहे..." आनंद बोलतच होता, की, "शशांक... अरे काय झालं तुला..." दारातून हा आवाज आला. सर्वांनी दाराकडे पाहिलं तर एक ऊंच माणूस दारात आला होता. तो पुढे आला आणि बॉडीजवळ येणार तोच सचिनने त्याला हटकलं, "प्लिज थांबा इथे. आत्ता बॉडीजवळ जाऊ नका. बाय द वे, तुम्ही कोण..." सचिनच्या अडवण्याने थांबलेला तो माणूस सचिनकडे पाहत म्हणाला, "मी कल्पेश. शशांकचा मित्र आणि बिझीनेस पार्टनर..."

हे ऐकून प्रधान पुढे झाले, "अच्छा तुम्ही मि. कल्पेश. थोड्या वेळापूर्वी तुम्हीच फोन केलात ना शशांकच्या मोबाईलवर..." कल्पेशने होकारार्थी मान हलवली आणि म्हणाला, "हो, मीच केला होता फोन. सुजाताने फोन घेतला आणि मला शशांकबद्दल सांगितलं. मी तडक इथे यायला निघालो..." आनंदने लगेच पुढचा प्रश्न केला, "पण इतक्या सकाळी कॉल कशासाठी केलात तुम्ही..." यावर कल्पेश म्हणाला, "सर, आज एका मोठया प्रोजेक्ट संबंधी आमची क्लायंटसोबत महत्वाची मिटिंग आहे. त्या प्रोजेक्टची फाईल काल शशांक घरी घेऊन आला होता. त्या फाईलची आठवण करायची होती आणि शिवाय आज शशांकचा वाढदिवस आहे. तर विशसुद्धा करायचं होतं..." कल्पेश बोलत होता, की, "अरे कल्पेश... इतक्या सकाळी सकाळी तू इथे..."

बेडरूमच्या दिशेने हा आवाज आला होता. सर्वांनी तिथे पाहिलं तर दारात रेवा उभी होती. तिच्या चेहेऱ्यावर स्मित होतं. कल्पेश तिच्याकडे पाहतो आहे हे लक्षात येताच रेवा पुढे येत म्हणाली, "खुद्द कल्पेश साहेब इतक्या सकाळी इथे... हं... शशांकला विश करायला आलास ना... अरे आत तर ये. शशांक गेलाय जॉगिंगला. जगबुडी झाली तरी शशांक जॉगिंग सोडायचा नाही. अजून सुजाता पण आली नाही. तू बस जरा मी चेंज करून येते. शशांक येईलच इतक्यात..." रेवा बोलत असताना तिने आजू-बाजूला पाहिलं. बरेच अनोळखी चेहेरे समोर दिसत होते. सर्वजण रेवाकडे पाहत होते. रेवा थोडी बावरली. सर्वांकडे पाहत ती म्हणाली, "तुम्ही सगळे इथे काय करताय... आणि असे का पाहताय माझ्याकडे... शशांक... अरे तू काही सरप्राईज पार्टी प्लॅन केली आहेस का... हे बघ किती लोक आलेत..." रेवा असंबद्ध बोलत होती आणि सगळे एकमेकांकडे पाहत होते. प्रधानांनी उमाला इशारा केला. उमा रेवाजवळ येत म्हणाली, "मॅडम, मी सब-इन्स्पेक्टर उमा. हे सगळे आणि आम्ही इथे आहोत कारण थोड्या वेळापूर्वी शशांकचा मृत्यू झाला आहे..."

हे ऐकून रेवा काही क्षण उमाकडे पाहत राहिली. मग हसू लागली. हसता हसता उमाकडे पाहत रेवा म्हणाली, "काय नाव म्हणालात तुमचं... उमा... उमा मॅडम, हा एप्रिल नाही बरं का... उगाच काहीही सांगू नका मला. असं सांगायला शशांकच म्हणाला ना... कल्पेश, अरे हा काय प्रकार आहे... ही सगळी माणसं कोण आहेत... आणि शशांक कुठे आहे..." रेवा बोलत असताना सुजाता तिच्याजवळ आली आणि तिला सोफ्यासमोर घेऊन आली. सोफ्यावर उघड्या डोळ्यांसह निपचित पडलेल्या शशांकला पाहून रेवा स्तब्ध झाली. आपला थरथरता हात शशांककडे नेत, "शशांक..." अशी हाक मारून रेवा पुन्हा बेशुद्ध झाली. सुजाता आणि उमाने तिला सांभाळलं. प्रधानांनी हाताने इशारा केला तेव्हा उमा व सुजाता रेवाला बेडरूममध्ये घेऊन गेल्या. रेवाला आत झोपवून सुजाताला तिथे बसवून उमा बाहेर आली. आपल्या टीमकडे येत म्हणाली, "सर, रेवाला बहुतेक मानसिक धक्का बसला आहे... आत्ता तिच्याशी बोलून काहीच साध्य होणार नाही..." होकारार्थी मान हलवत प्रधान म्हणाले, "सचिन, तू शशांकची बॉडी आणि इथे मिळालेल्या सर्व संशयास्पद वस्तू डॉककडे घेऊन जा. उमा, तू इथेच थांब. आनंद, आपण दोघं शशांकच्या ऑफिसमध्ये चौकशी करू. चला मि. कल्पेश..."

शशांकची बॉडी आणि संशयास्पद वस्तू घेऊन सचिन डॉ. गोखलेंच्या लॅबकडे निघाला तर आनंद आणि प्रधान कल्पेशसोबत त्यांच्या ऑफिसच्या दिशेने गेले. "मि. कल्पेश, तुम्ही शशांक आणि रेवाला कधीपासून ओळखता... " आनंदच्या या प्रश्नावर आनंदकडून प्रधानांकडे पाहत कल्पेश म्हणाला, "सर, मी आणि शशांक एकाच इंजिनियरिंग कॉलेजमध्ये शिकत होतो. पास झाल्यावर आम्ही पार्टनरशिपमध्ये कंपनी सुरू केली. आजवरतरी आमच्यात कधी मतभेद झाले नाहीत. छोटे-मोठे वाद होतात पण ते काही काळच टिकतात. दोन वर्षांपूर्वी रेवा आमच्या ऑफिसमध्ये शशांकची सेक्रेटरी म्हणून जॉईन झाली. हळू हळू तिची आणि शशांकची मैत्री होऊन एकमेकात प्रेम जमलं. मग लग्न..." कल्पेशचं बोलणं ऐकून प्रधान म्हणले, "मग शशांक आणि रेवाचं नातं कसं होतं..."

या प्रश्नावर कल्पेश थोडा चक्रवला. मग म्हणाला, "सर, सर्वसाधारण नवरा-बायकोचं जसं नातं असतं तसंच या दोघांचंही होतं. पण हे प्रश्न का विचारताय तुम्ही..." प्रधान म्हणाले, "मि. कल्पेश, प्राथमिक अंदाज सांगतो, की शशांकवर विषप्रयोग झालाय. आणि तोही शशांकच्या राहत्या घरात. त्यामुळे रेवावर आमचा पहिला संशय आहे..." प्रधानांचं बोलणं पुढे नेत आनंद म्हणाला, "जे दूध शशांकला दिलं गेलं, कदाचित त्यात किंवा त्या दुधाच्या ग्लासात विष असेल. यावरून सुजातावरही संशय आहे. शिवाय तुम्ही शशांकचे बिझीनेस पार्टनर आहात. त्यामुळे संशयाची सुई तुमच्यावर देखील आहे..." हे ऐकून कल्पेश चकित झाला, "माझ्यावर संशय... सर मी काहीही केलं नाही. आमच्यात काहीच वाद नव्हते..." कल्पेशच्या खांद्यावर हात ठेवत प्रधान म्हणाले, "रिलॅक्स मि. कल्पेश. जर तुम्ही काही केलं नसेल तर घाबरायचं कशाला. तूर्तास आपण तुमच्या ऑफिसला जाऊ. आमचे काही प्रश्न आहेत ते तुमच्या स्टाफला विचारू..."

शशांकच्या घरी, रेवा तिच्या बेडवर बेशुद्ध अवस्थेत पडली होती. एक डॉक्टर तिला तपासत होता. सुजाता बाजूलाच उभी होती आणि उमा खोली न्याहाळत होती. खोलीच्या मध्यभागी बेड होता. दोन्ही बाजूला दोन कपाटं होती. बेडसमोर ड्रेसिंग टेबल होतं. भिंतींवर शशांक आणि रेवाचे फोटो होते. बेडच्या मागे असलेल्या टेबलवरही वेगवेगळे फोटो होते. एक फ्रेम उचलून उमा पाहत होती की रेवा हळू हळू शुद्धीवर आली. तिने डोळे उघडले तर ती बेडवर होती. सुजाता तिच्या पायाशी बसून होती आणि बाजूला असलेल्या खुर्चीवर उमा बसली होती. तिची नजर समोर गेली तर तिथे डॉक्टर उभे होते. "डॉक्टर, तुम्ही इथे..." उठून बसत रेवा म्हणाली. तिला गरगरायला लागलं म्हणून तिने डोक्याला हात लावला. सुजाताने रेवाला आधार देत बेडवर बसवलं. "रेवा मॅडम, बरं वाटतंय का तुम्हाला..." उमाच्या या प्रश्नावर तिच्याकडे पाहत रेवा म्हणाली, "डोकं थोडं जड झालं आहे. पण तुम्ही कोण... आणि इथे माझ्या बेडरूममध्ये काय करताय... शशांक... अरे हा काय प्रकार आहे..."

उमा काही बोलणार इतक्यात डॉक्टर म्हणाले, "अगं रेवा, तुला जरा थकवा आला होता म्हणून सुजाताने मला बोलावलं. शशांक टूर वर आहे. मी त्याला कळवलं आहे. ओके. आणि ही उमा आहे. माझी असिस्टंट. मदतीसाठी आणलं मी तिला. बरं, तू आराम कर. अजून अशक्तपणा आहे अंगात. सुजाता, तू रेवाजवळ थांब. मी निघतो. काही लागलं तर मला लगेच कळव. चल उमा..." इतकं बोलून डॉक्टर उमासह बाहेर आले. बेडच्या मागे असलेल्या कुशनला डोकं टेकवून रेवाने डोळे मिटले आणि सुजाता तिथेच तिच्याजवळ बसली. दारातून डॉक्टर आणि उमा हे पाहत होते. बाहेर येत डॉक्टर म्हणाले, "सॉरी मॅडम मला खोटं बोलावं लागलं. शशांकच्या जाण्याचा रेवाला मानसिक धक्का बसला आहे. तिने शशांकला प्रत्यक्षात मरताना पाहिलं आहे. त्यामुळे तिला जो शॉक बसला, त्याच फेजमध्ये ती आहे. तिचा मेंदू हे मानायला तयार नाही, की शशांक आता जिवंत नाही. तिच्या विचारातून काही काळापुरता शशांक बाजूला रहावा म्हणून तो टूरला असल्याचं मी सांगितलं. रेवाला सध्यातरी काही विचारू नये असं मला वाटतं..."

उमाला डॉक्टरचं म्हणणं पटलं. डॉक्टर पुढे म्हणाले, "मी रेवा आणि शशांकचा फॅमिली डॉक्टर आहे. अर्थात या दोघांचं लग्न झाल्यावर रेवानेच माझी आणि शशांकची भेट करवली. तेव्हापासून मी या परिवाराचाच एक भाग झालो आहे. खूप छान जोडपं होतं हो... आदळ-आपट नाही, भांडण-तंटा नाही. हां, नवरा-बायको मधले वाद होते. पण ते तेवढ्यापुरतेच. एका क्षणात हे हसतं-खेळतं जोडपं दु:खात बुडालं. हे ज्या कोणी केलं असेल, त्या खुन्याला सोडू नका ऑफिसर..." डॉक्टर बोलत असताना उमाचा फोन वाजला, "येस सर. शुद्धीवर तर आली आहे, पण बोलण्याच्या मनस्थितीत नाही ती. अजून स्टेट ऑफ शॉक मध्ये आहे. इथे ती सुजाता आहे आणि रेवाचे फॅमिली डॉक्टर पण आहेत. शिवाय घराबाहेर दोन कॉन्स्टेबल आहेत. ओके सर..." फोन ठेवत डॉक्टरकडे पाहत उमा म्हणाली, "डॉक्टर संग्राम, मला जावं लागतंय. तुम्ही दोघं आहात ना इथे..." डॉक्टर संग्रामने उमाला अश्वस्त केलं तेव्हा, "थँक यू डॉक्टर. रेवा बोलण्याच्या मनस्थितीत आली की कळवा मला..." इतकं बोलून उमा लॅबकडे निघाली...

तिकडे जीप शशांकच्या ऑफिसच्या दिशेने चालली होती. प्रधानांनी उमाला फोन केला, "उमा, रेवा शुद्धीवर आली का... ओके. तू डॉकच्या लॅबला जा. शशांकच्या ऑफिसमध्ये चौकशी करून आम्हीसुद्धा पोहोचतो..." फोन ठेवत कल्पेशकडे वळत प्रधान म्हणाले, "मि. कल्पेश, शशांकचं कोणाशी वैर होतं, आय मीन बिझीनेस रायव्हलरी किंवा ऑफिसमध्ये कोणाशी वाद वगैरे..." या प्रश्नावर नकारात्मक मान हलवत कल्पेश म्हणाला, "सर आमची एस. के. इंडस्ट्रीज खूप फेमस आहे. आमच्याकडे बरेच मोठे प्रोजेक्ट्स आहेत. त्यामुळे रायव्हलरी तर असणारच. पण त्यामुळे इतक्या खालच्या थराला कोणी उतरेल असं वाटत नाही. मी ऑफिसमध्ये कधीतरीच जातो. त्यामुळे तिथे काही वाद होत असतील तर मला जास्त काही माहीत नाही त्याबद्दल..." आनंद लागेच म्हणाला, "मि. कल्पेश, तुम्ही आणि शशांक एकत्र एकाच इंजीनियरिंग कॉलेजला होता ना... मग तुमच्या कॉलेजच्या दिवसातली कुठली अशी घटना आहे का, जिचा राग आत्ता कोणाच्यातरी मनात आहे..."

कल्पेश काही सेकंद बोलायचा थांबला. मग म्हणाला, "सर, शशांक रँक होल्डर होता. तो नेहमी टॉप फाईव्हमध्ये असायचा. शेवटच्या वर्षी तर त्याने कॉलेजमध्ये टॉप रँक मिळवला होता. आता त्या गोष्टीचा राग जर कोणाच्या मनात असेल तर मी कसं सांगू शकतो..." बोलता बोलता जीप एस. के. इंडस्ट्रीजच्या गेटवर पोहोचली. कल्पेशला पाहून वॉचमनने काहीही नं विचारता गेट उघडलं. समोर दोन मजली काचेची इमारत होती. जीप एका बाजूला लाऊन तिघंही आत गेले. रिसेप्शनवर पोहोचताच प्रधान म्हणाले, "मि. कल्पेश, तुमच्या सगळ्या स्टाफला इथे बोलवा. आम्हाला त्यांच्याशी बोलायचं आहे..." कल्पेशने लगेच रिसेप्शनिस्टला इशारा केला. तिने कोणालातरी कॉल केला. थोड्याच वेळात बरीच माणसं आणि बायका रिसेप्शन एरियामध्ये जमले. सर्वांना उद्देशून आनंद म्हणाला, "तुमच्या शशांक सरांचा त्यांच्या राहत्या घरात मृत्यू झाला हे आत्तापर्यंत तुम्हा सर्वांना समजलं असेल. तर त्या संदर्भात आम्ही इथे चौकशी करायला आलोत. मि. कल्पेश आम्हाला चांगलीच मदत करत आहेत. तुम्हीही कराल अशी अपेक्षा आहे..." थोडीशी कुजबूज झाली आणि सगळे परत शांत झाले...

एकजण पुढे येत म्हणाला, "सर आम्ही ऍडमिन टीम आणि एच.आर. टीमचे आहोत. आम्ही सर्व दुसऱ्या मजल्यावर असतो. कल्पेश सरांचं केबिन तिथे आहे. शशांक सरांचं केबिन पहिल्या मजल्यावर फायनॅन्स टीमसोबत आहे. तर तेच तुम्हाला जास्त सांगू शकतील..." आनंद आणि प्रधानांनी आपापसात काही ठरवलं. आनंद दुसऱ्या मजल्यावर गेला तर प्रधान पहिल्या मजल्याकडे वळले. कल्पेश आनंदसोबत होताच. आनंदने कल्पेशचं केबिन चेक केलं. काही फायली तपासल्या आणि तिथल्या स्टाफला प्रश्न विचारले. प्रधानही शशांकच्या केबिनमध्ये शिरले. शशांकचा सेक्रेटरी नीरजसुद्धा प्रधानांसोबत आत शिरला. केबिन बऱ्यापैकी मोठं होतं. टेबलवर शशांक आणि रेवाचा फोटो होता आणि खुर्चीच्या मागच्या भिंतीवर एक ग्रूप फोटो होता. प्रधान केबिन तपासत होते फाईली न्याहाळत होते आणि नीरजला प्रश्न विचारत होते. "बाकी सगळं ठीक आहे सर, पण बबनसोबत हल्ली जरा जास्तच खटके उडायला लागलेत..." नीरजच्या या वाक्यावर प्रधानांनी कान टवकारले...

"हा बबन कोण..." प्रधानांच्या या प्रश्नावर नीरज म्हणाला, "सर, तो या मजल्यावरचा पिऊन आहे. अत्यंत अजागळ आहे. उशीरा येतो. कामात नीट लक्ष देत नाही. शशांक सर तर खूप ओरडायचे त्याला. आजही आला नाही तो..." तपासणी झाल्यावर केबिनचे फोटो काढून प्रधान बाहेर आले. समोरून आनंदसुद्धा येताना दिसला. त्यानेही कल्पेशच्या केबिनचे फोटो काढले होते. आनंद कल्पेशला म्हणाला, "मि. कल्पेश, सध्यातरी तुमच्याकडे काही कामं नाही आमचं. तुम्ही आता इथेच थांबा. शशांक नाही तर तुमचं लक्ष असू देत तुमच्या स्टाफवर..." कल्पेशने होकारार्थी मान हलवली. तेव्हा प्रधान म्हणाले, "मि. नीरज, या बबनचा पत्ता आणि फोन नंबर द्या. आणि हो, शशांकचं केबिन लॉक्ड राहील आणि चावी आमच्याकडे असेल. कोणीही केबिनमध्ये जाऊ नका प्लिज..." मग आनंदकडे पाहत ते म्हणाले, "लेट्स गो..." नीरजकडून बबनचा पत्ता आणि फोन नंबर घेऊन आनंद आणि प्रधान लॅबकडे निघाले...

तिकडे लॅबमध्ये डॉ. गोखले बॉडी आणि त्यासोबत आणलेल्या इतर वस्तू तपासत होते. कमरेवर हात ठेऊन सचिन बाजूला उभा होता. बॉडी तपासताना डॉ. गोखले म्हणाले, "सचिन, या वेळी एकच गिफ्ट आणलंस... नाही म्हणजे तुमच्या युनिटचा लौकिक आहे, एका वेळेला २-३ तरी गिफ्ट असतातच..." बोलत असताना डॉ. गोखलेंनी बॉडीकडे बोट दाखवलं. सचिनला नवल वाटलं, "डॉक्टर, तुम्ही डेड बॉडीला चक्क गिफ्ट म्हणताय..." डॉ. गोखले हसत म्हणाले, "अरे सचिन, या लॅबमध्ये डेड बॉडीज, किंवा अवयव, आणि त्यांच्याशी संबंधित वास्तूच येतात. त्या सगळ्याचं निरीक्षण करताना डोक्याला ताण येतो. असे काही जोक्स जरा वातावरण हलकं करतात..." डॉ. गोखले बोलतच होते, की प्रधान, आनंद आणि उमा तिथे आले. सर्वांकडे पाहत डॉ. गोखले म्हणाले, "तुम्हा लोकांचा अंदाज बरोबर आहे. या शशांकचा मृत्यू विषामुळेच झाला आहे. पण एक वेगळीच गोष्ट तुम्हाला सांगतो. सचिनने आणलेले ग्लासचे तुकडे, दुधाची पिशवी किंवा इतर वस्तूंमध्ये विष नाही..."

हे ऐकून सचिन चक्रवला. तो काही बोलणार इतक्यात डॉ. गोखले पुढे म्हणाले, "दुसरी गोष्ट, शशांकचा मृत्यू स्लो पॉयझनिंगमुळे झाला आहे. हळू हळू याला विष दिलं जात होतं. आज ते विष इतक्या प्रमाणावर पोहोचलं, की ते घातक ठरून शशांकचा मृत्यू झाला. हे विष त्याच्या खाण्यात असू शकेल, किंवा इतर कोणत्या वस्तूमधून याच्या शरीरात गेलं, हे शोधायला हवं. यासाठी शशांक वापरत असलेल्या सगळ्या वस्तू आपल्याला तपासायला हव्यात. एक महत्वाची गोष्ट, शशांकवर विषप्रयोग झाला आहे. त्यामुळे असाही विचार करायला हरकत नाही, की खुन्याने अशी वस्तू निवडली, जी फक्त शशांक वापरत होता. प्रधानसाहेब, शशांक वापरत असलेली प्रत्येक गोष्ट आपल्याला चेक करायला हवी..."

डॉ. गोखलेंचं बोलणं ऐकून सर्वजण गोलाकार उभे राहिले. प्रधान म्हणाले, "शशांकचा त्याच्या राहत्या घरात मृत्यू झाला. मृत्यूचं कारण, विषप्रयोग. पण शशांकने सकाळी घेतलेल्या दुधात किंवा दुधाच्या ग्लासात विष सापडलं नाही..." यावर डॉ. गोखले म्हणाले, "हो. मी दोन्ही गोष्टी तपासल्या पण त्यात विषाचा अंश सापडला नाही. शिवाय शशांकचा मृत्यू स्लो पॉयझनिंगमुळे झाला आहे. मी बॉडीच्या डोक्यावरचे केस, मायक्रोस्कोपने तपासले तेव्हा हा उलगडा झाला..." डॉ. गोखलेंचं म्हणणं पुढे नेत आनंद म्हणाला, "स्लो पॉयझन. म्हणजे शशांकला रोज थोडं थोडं विष दिलं जायचं. घरात असेल किंवा बाहेर. घरात शशांकची बायको रेवा आणि ती मोलकरीण सुजाता. या दोघीच..."

आनंदला दुजोरा देत उमा म्हणाली, "मी इथल्या रहिवाशांकडून दोघींची माहिती मिळवली. रेवा आणि शशांकचा प्रेम विवाह. चांगलं जोडपं होतं असं सगळेच म्हणतात. शशांकचं घर सोडल्यास ती सुजाता अजून दोन घरात संध्याकाळची कामाला जाते. तिच्याबद्दलही कोणी वाईट बोललं नाही..." उमाचं बोलणं ऐकून आनंद म्हणाला, "आता राहिला हा कल्पेश. शशांकचा कॉलेजचा मित्र आणि बिझीनेस पार्टनर..." आनंदला मध्येच तोडत प्रधान म्हणाले, "एक सेकंद. तो बबन पण आहेच की... ज्याच्यासोबत शशांकचं वाजलं होतं... सचिन, तू या बबनचा माग काढ. आनंद, या कल्पेशची सगळी माहिती मिळव. शिवाय शशांकच्या ऑफिसमधल्या अशा कोणत्या वस्तू आहेत ज्या फक्त शशांकच वापरतो, त्यांचा शोध घ्या आणि त्या वस्तू मिळवा. मी उमासोबत जाऊन पुन्हा रेवाला भेटतो. तिथेही काही अशा वस्तू सापडतात का ते पाहतो... लेट्स मूव्ह..."

सर्वजण लॅबमधून निघाले. प्रधान आणि उमाची जीप शशांकच्या घराच्या दिशेने जात असताना उमा म्हणाली, "सर, आपण आता रेवाला का भेटायला चाललोय... डॉ. संग्रामचा अजून काही मेसेज नाही रेवा ठीक असल्याबद्दल..." उमाकडे पाहत प्रधान म्हणाले, "रेवा आणि शशांकच्या नात्याबद्दल मला तिच्याकडून जाणून घ्यायचं आहे. शिवाय आपल्याला त्या घरात अशा काही वस्तूही शोधायच्या आहेत ज्या फक्त शशांक वापरतो. आणि रेवाची जी कंडिशन आहे, तिला मी सांगणार आहे की मी एक लेखक आहे आणि एक नॉव्हेल लिहायचं म्हणून तिच्याकडे आलो आहे. सो डोन्ट वरी..." बोलता बोलता गुलमोहर सोसायटीमध्ये जीप शिरली...

डॉ. संग्रामने दार उघडलं. आत शिरताना उमाने विचारलं, "डॉक्टर, कशी आहे रेवा..." रेवाच्या बेडरूमकडे पाहत डॉ. संग्राम म्हणाले, "शुद्धीत आली आहे ती. पण शशांक गेल्याचं अजून मानायला तयार नाही. सततच्या धक्क्याने तिच्या मेंदूवर ताण येऊ शकतो. मला वाटतं तिला काही विचारू नये..." बोलता बोलता त्यांनी प्रधानांकडे पाहिलं. उमाने डॉ. संग्राम आणि प्रधानांची ओळख करून दिली. प्रधान म्हणाले, "डोन्ट वरी डॉक्टर संग्राम, रेवाला त्रास होणार नाही याची काळजी घेऊ आम्ही. पण रेवाला भेटणं गरजेचं आहे..." डॉ. संग्रामना प्रधानांचं म्हणणं पटलं आणि त्यांनी होकारार्थी मान हलवली...

सर्वजण खोलीत पोहोचले तेव्हा रेवा नुकतीच उठून बसली होती. ती कॉफी घेत होती आणि सुजाता तिच्या बाजूला उभी होती. दारात तिघांना पाहून ती सावरून बसली आणि म्हणाली, "डॉ. संग्राम, तुम्ही केव्हा आलात... अरे, उमा मॅडम पण आल्यात का सोबत... आणि हे कोण..." आपल्याकडे रेवाचं बोट आहे हे पाहून प्रधान म्हणाले, "मॅडम, माझं नाव श्रीधर आहे. मी उमाचा काका आहे. सध्या नवरा-बायकोमधलं नातं खूप बदललं आहे. घटस्फोटांचं प्रमाणही वाढलं आहे. पण आजही अशी जोडपी आहेत, ज्यात अतोनात प्रेम दिसतं. मी एक लेखक आहे, आणि अशा प्रेमळ जोडप्यांवर पुस्तक लिहावं हा माझा मानस आहे. उमाकडून तुमच्या आणि शशांकबद्दल समजलं. म्हणून इथे आलो. तुम्हा दोघांपासून माझ्या पुस्तकाची सुरुवात झाली तर आवडेल मला..."

दुसरा व शेवटचा भाग काही दिवसात...

@अनिकेत परशुराम आपटे.